Giải ngân nghìn tỷ, nhà thầu vẫn lo “lỗ ngược”

Kế hoạch đầu tư công năm 2026 lên tới khoảng 1,08 triệu tỷ đồng, mở ra dư địa lớn cho ngành xây dựng. Tuy nhiên, giá nhiên liệu, vật liệu tăng mạnh cùng áp lực đẩy nhanh giải ngân đang tạo “sức ép kép” lên các nhà thầu: khối lượng công việc tăng nhưng biên lợi nhuận có nguy cơ bị bào mòn.

Năm 2026, Quốc hội giao khoảng 1,08 triệu tỷ đồng vốn đầu tư công. Đến hết tháng 6, cả nước giải ngân gần 357.000 tỷ đồng, tương đương 35,5% kế hoạch Thủ tướng giao.

Với Bộ Xây dựng, áp lực lớn hơn khi tổng kế hoạch vốn đạt 137.298 tỷ đồng, nhưng các chủ đầu tư thuộc Bộ mới giải ngân gần 10.528 tỷ đồng sau 6 tháng.

Một số ban quản lý dự án có tỷ lệ giải ngân thấp, trong đó Ban Quản lý dự án Đường sắt mới đạt hơn 10%, Ban Quản lý dự án Hàng hải và Đường thủy khoảng 15%.

Phần vốn còn lại tạo dư địa lớn cho xây dựng, hạ tầng và các doanh nghiệp cung ứng vật liệu trong nửa cuối năm. Nhưng cơ hội này đi cùng một vấn đề khác: làm nhanh hơn chưa chắc đồng nghĩa với kiếm được nhiều hơn.

Giá nhiên liệu tăng, biên lợi nhuận bị ép

Từ đầu tháng 3/2026, giá dầu diesel tăng khoảng 70%, trong khi giá nhựa đường tăng hơn 31,7% so với cuối tháng 2. Riêng các dự án bảo trì đường bộ, cập nhật theo mặt bằng giá đầu tháng 4 khiến chi phí ước tăng thêm khoảng 946 tỷ đồng, tương đương 28,7%.

Với doanh nghiệp xây lắp, đây là cú đánh trực tiếp vào giá thành. Máy móc, vận chuyển, bê tông nhựa và nhiều công đoạn thi công đều chịu ảnh hưởng từ giá nhiên liệu.

Đáng chú ý, một số hợp đồng đang áp dụng hình thức trọn gói hoặc đơn giá cố định. Khi chi phí đầu vào tăng nhanh hơn giá hợp đồng, nhà thầu có thể phải lựa chọn giữa tiếp tục thi công với biên lợi nhuận thấp hoặc giảm tốc độ và đối mặt với rủi ro tiến độ.

Vật liệu trở thành nút thắt

Không chỉ nhiên liệu, nguồn cung vật liệu tại một số địa phương cũng chưa đáp ứng kịp nhu cầu.

Tại một số khu vực như Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Ngãi, Huế, tình trạng khan hiếm vật liệu từng xuất hiện cùng với giá tăng. Tại Đồng Tháp, 32 doanh nghiệp xây dựng đã kiến nghị hỗ trợ khi một số loại đá tăng khoảng 100.000 đồng/m³, thậm chí cao hơn gấp đôi giá trong hợp đồng.

Trong bối cảnh đó, Bộ Xây dựng đang tăng cường công bố giá vật liệu và chỉ số giá xây dựng. Nghị định 206/2026/NĐ-CP cùng Thông tư 37/2026/TT-BXD cũng bổ sung các công cụ quản lý chi phí, giá vật liệu, nhân công và máy thi công.

Cuộc đua giải ngân cần đi cùng chất lượng

Nửa cuối năm 2026 sẽ là giai đoạn quyết định đối với giải ngân đầu tư công. Tuy nhiên, nếu chỉ chạy theo tỷ lệ giải ngân mà không xử lý giá vật liệu, nguồn cung và hợp đồng, áp lực có thể chuyển từ chủ đầu tư sang nhà thầu.

Với doanh nghiệp xây lắp, dòng tiền và khả năng kiểm soát chi phí sẽ trở thành yếu tố quan trọng không kém quy mô backlog. Với doanh nghiệp vật liệu, đầu tư công tăng tốc có thể tạo thêm nhu cầu, nhưng khả năng đáp ứng nguồn cung và kiểm soát giá vẫn là biến số cần theo dõi.

Bài toán năm 2026 vì thế không chỉ là “giải ngân bao nhiêu”, mà còn là “giải ngân với chi phí nào và chất lượng ra sao”.