MỚI

Tính thuế TNCN 2026

#Chuyên gia

24HMONEY đã kiểm duyệt

Gánh nặng nợ công

Nhớ thời 2016-2018, Việt Nam chúng ta sốt sình sịch về vấn đề nợ công, một câu nói mà mọi người cứ nhắc đi nhắc lại nhiều lần cả trên mạng xã hội và trên báo là “Mỗi trẻ em Việt Nam vừa sinh ra đã gánh món nợ lên đến trên 1.400 đô la (35 triệu đồng)”.

Năm 2016, trong một bài trên FB viết về nợ công tôi có nói rằng tỷ lệ nợ công trên GDP của Mỹ, các nước EU, Nhật Bản còn cao hơn Việt Nam nhiều, một số bạn còn bênh “họ nợ cao nhưng họ còn có khả năng trả nợ, chúng ta nợ thấp nhưng chúng ta khó có khả năng trả nợ”, “họ nợ cao nhưng họ chi tiêu hiệu quả” vân vân mà mây mây.

Sau 8-9 năm nhìn lại, nợ công của Mỹ tăng từ 20.245 tỷ USD (76% GDP) lên 36.220 tỷ USD (124% GDP), rất nhiều nước kinh tế phát triển có nợ công trên 100% GDP, trong đó có Singapore 175%, Italy 135%, Pháp 120%, Tây Ban Nha 105%, Anh 104%; còn Việt Nam chúng ta đã giảm từ 58,5% GDP xuống còn 36% GDP.

Quay lại định nghĩa về nợ công: Nợ công là tổng số tiền tích lũy mà một quốc gia - chính phủ vay để phục vụ cho việc chi tiêu hàng năm, bao gồm cả chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên.

Nợ công ngày càng tăng là do chi tiêu của chính phủ luôn nhiều hơn số tiền thu ngân sách hàng năm. Số tiền vay càng nhiều, nợ công càng nhiều thì số tiền để trả lãi vay hàng năm càng tăng. Cứ như vậy như một vòng xoáy chôn ốc gánh nặng nợ công càng đè nặng.

Nợ công của nước Mỹ

Quá trình tăng nợ công phi mã của Mỹ như sau: Năm 1974 nợ công của Mỹ chỉ có 533 tỷ USD, chiếm 23,2% GDP, năm 1984 tăng lên 1.572 tỷ USD, năm 1994 tăng lên 4.693 tỷ USD, năm 2004 tăng lên 7.379 tỷ USD, năm 2014 tăng lên 17.824 tỷ USD và 3/2025 tăng lên 36.220 tỷ USD (tăng 68 lần trong 30 năm). Văn phòng quốc hội Mỹ (CBO) dự báo trong 10 năm tới nợ công của Mỹ sẽ tăng lên 58.000 tỷ USD (tăng thêm 21.000 tỷ USD nữa).

Tại sao nợ công của Mỹ càng ngày càng cao như vậy? Các chuyên gia kinh tế chỉ ra các nguyên nhân sau: Mỹ đã chi nhiều cho các cuộc chiến tranh (Afghanistan, Iraq, Ukrane, Israel), chi để kích thích kinh tế trong chu kỳ suy thoái kinh tế 2008 và đại dịch covid-19, chi cho các chương trình An sinh Xã hội và Medicare, cắt giảm thuế suất (các đời tổng thống đảng dân chủ giảm thuế, các đời tổng thống cộng tăng thuế), chi tiêu quá mức và lãng phí của chính phủ…

Gánh nặng nợ công của nước Mỹ

Gánh nặng đầu tiên là trả lãi nợ công. CBO dự báo riêng khoản thanh toán lãi vay cho nợ công của Mỹ trong 10 năm 2026-2035 lên đến 13.800 tỷ USD (một con số khủng khiếp, nếu không giảm đà tăng nợ công phi mã).

Gánh nặng thứ hai là sẽ ảnh hưởng đến các khoản chi: đầu tư công quan trọng, cơ sở hạ tầng, nghiên cứu phát triển, giáo dục, y tế, an sinh xã hội.

Gánh nặng thứ ba là giảm đầu tư kinh doanh và làm chậm tăng trưởng kinh tế. Nó cũng có thể dẫn đến tăng lãi suất và lạm phát cũng như xói mòn niềm tin vào đồng đô la Mỹ.

Gánh nặng thứ tư là chính phủ sẽ ít linh hoạt hơn để đối phó khủng hoảng và đe dọa an toàn các chương trình thiết yếu như an sinh xã hội và Medicaid. Điều gì sẽ xẩy ra nếu trong dăm bẩy năm tới có một cuộc suy thoái kinh tế hay đại dịch, liệu chính phủ có còn khả năng chi dăm nghìn tỷ đô la như đã chi trong đại dịch Covid.

Một thực tế không thể phủ nhận rằng, một quốc gia với gánh nặng nợ nần sẽ có ít hơn nguồn lực để đầu tư vào tương lai của chính mình.

Có lẽ trên đây là lý do mà Tổng thống Donald Trump đưa ra các quyết định gây tranh cãi (thậm chí khó hiểu với nhiều người vốn quen với việc Mỹ là Đại ca lo cho cả thế giới tự do): cắt giảm chi tiêu của chính phủ (lập Bộ DOGE do Elon Musk lãnh đạo), giải tán USIAD, giải tán USAGM và 5 tổ chức truyền thông (VOA, RFA, RFE), rút tài trợ chiến tranh cho Ukraine, kiểm toán và xem xét tất cả các khoản chi tiêu của chính phủ.

Để kết bài tôi muốn khuyên những ai đã từng dè bỉu nợ công của Việt Nam thời 2016-2018 nên sửa câu nói của mình thành câu sau: “Mỗi trẻ em Mỹ vừa sinh ra đã gánh món nợ lên đến trên 109.757 đô la”.