MỚI

Thiệp năm mới độc lạ

#Chuyên gia

24HMONEY đã kiểm duyệt

EU rạn nứt vì gánh nặng người di cư: mỗi nước một toan tính

Liên minh châu Âu (EU) đang phải đối mặt với những chia rẽ sâu sắc xoay quanh việc thực thi thỏa thuận di cư được thông qua vào năm 2023, khi các quốc gia thành viên ngày càng bất đồng trong việc chia sẻ gánh nặng tiếp nhận người xin tị nạn. Cuộc tranh luận đang đẩy EU vào thế khó, đe dọa làm lung lay một trong những trụ cột quan trọng của khối – tinh thần đoàn kết nội khối.

Hội nghị căng thẳng tại Luxembourg

Theo tờ Politico, cuộc họp ngày 15/10 tại Luxembourg giữa các bộ trưởng phụ trách nội vụ và di cư của EU đã bộc lộ rõ rệt sự chia rẽ. Nhiều chính phủ sẵn sàng hỗ trợ tài chính cho các nước đang chịu áp lực di cư lớn, nhưng lại từ chối tiếp nhận thêm người tị nạn.

Tại cuộc họp, các bộ trưởng bàn luận về những đề xuất kỹ thuật như việc thành lập các trung tâm hồi hương, xây dựng cơ chế trục xuất xuyên biên giới, và cải thiện thủ tục xử lý hồ sơ tị nạn. Tuy nhiên, trọng tâm lại xoay quanh câu hỏi gai góc: Quốc gia nào sẽ tiếp nhận thêm người di cư, và quốc gia nào chỉ đóng góp tài chính để “bù trừ”?

“Ai cũng muốn trả tiền, không ai muốn nhận người”

Ủy ban châu Âu dự kiến công bố danh sách những nước đang chịu áp lực di cư, song kế hoạch này đã bị trì hoãn. Theo khuôn khổ luật mới, các quốc gia không bị quá tải có thể lựa chọn giữa việc tiếp nhận người di cư từ nước khác hoặc đóng góp tài chính, nhân lực hỗ trợ.

Tuy nhiên, tín hiệu phát ra từ nhiều thủ đô châu Âu cho thấy phần lớn các nước đang nghiêng về lựa chọn thứ hai – nghĩa là “trả tiền thay vì nhận người”.

Xu hướng này khiến cơ chế chia sẻ trách nhiệm của EU có nguy cơ mất tác dụng thực chất, khi hầu hết thành viên chọn đóng góp tiền thay vì gánh trực tiếp áp lực di cư.

Cơ chế “bù trừ” và nỗi lo công bằng

Trước tình hình đó, Ủy ban châu Âu có thể kích hoạt cơ chế “bù trừ”, theo đó các nước không tiếp nhận người sẽ phải xử lý hồ sơ xin tị nạn thay cho những nước đang quá tải. Song, tính công bằng của cơ chế này vẫn bị đặt dấu hỏi.

Thực tế cho thấy Italy và Hy Lạp, hai quốc gia tuyến đầu chịu áp lực di cư nặng nề, mới chỉ giải quyết được một phần rất nhỏ số hồ sơ theo quy định của hệ thống Dublin – vốn yêu cầu quốc gia đầu tiên người di cư đặt chân đến phải chịu trách nhiệm xử lý đơn tị nạn.

Điều này đặt ra nghi ngờ rằng, dù có nhận được hỗ trợ, các nước “tiền tuyến” vẫn sẽ khó xoay chuyển được tình hình nếu không có sự chia sẻ thực sự từ toàn khối.

Đàm phán bế tắc, đồng thuận mong manh

Thêm vào đó, các quốc gia thành viên vẫn chưa đạt được sự thống nhất về nghĩa vụ công nhận lẫn nhau các quyết định tị nạn. Bộ trưởng Di trú Đan Mạch Rasmus Stoklund, người chủ trì đàm phán, thừa nhận rằng đề xuất điều chỉnh của Copenhagen không được chấp thuận vì thiếu đồng thuận.

Trong khi đó, Ủy viên phụ trách di cư của EU, ông Magnus Brunner, nhấn mạnh rằng dù các nước vẫn thể hiện thiện chí hợp tác, nhưng “thời gian không còn nhiều”. Cơ chế di cư mới dự kiến phải được triển khai vào tháng 6 năm 2026, và bất kỳ sự trì hoãn nào cũng có thể khiến EU đánh mất động lực cải cách.

Nguy cơ khủng hoảng chính trị và thể chế

Theo giới phân tích, nếu các nước thành viên không thực thi nghiêm túc luật mới, hậu quả sẽ rất nghiêm trọng. Ông Alberto-Horst Neidhardt, chuyên gia cao cấp tại Trung tâm Chính sách châu Âu (EPC), cảnh báo rằng việc không tuân thủ thỏa thuận sẽ làm xói mòn tính chính danh của hệ thống tị nạn chung, vốn đã bị thử thách suốt thập kỷ qua.

Ông cho rằng kịch bản tồi tệ nhất là sự sụp đổ của khu vực Schengen – biểu tượng của tự do đi lại tại châu Âu. Khi đó, các nước có thể tái lập kiểm soát biên giới nội khối, các biện pháp “đẩy người di cư ra khỏi biên giới” có thể lan rộng, và các đảng cực hữu sẽ lợi dụng tình trạng này để củng cố lập luận phản đối nhập cư.

Lợi ích quốc gia lấn át tinh thần đoàn kết

Từng vượt qua cuộc khủng hoảng di cư năm 2015 nhờ nỗ lực phối hợp chung, nhưng bối cảnh chính trị hiện nay đã thay đổi đáng kể. Các chính phủ ở nhiều quốc gia EU đang chịu sức ép mạnh mẽ từ cử tri trong nước – những người ngày càng hoài nghi về chi phí kinh tế, xã hội và an ninh gắn với người di cư.

Trong bầu không khí đó, lợi ích quốc gia đang được đặt lên trên cam kết đoàn kết châu Âu, khiến ý tưởng về một chính sách tị nạn thống nhất trở nên xa vời hơn bao giờ hết.

Kết luận

Cuộc tranh cãi về chia sẻ gánh nặng người di cư cho thấy EU đang đối mặt với một phép thử nghiệt ngã về sự thống nhất nội khối. Nếu không tìm được tiếng nói chung, khối có nguy cơ rơi vào tình trạng “mạnh ai nấy làm”, làm suy yếu không chỉ hệ thống tị nạn chung mà còn cả niềm tin chính trị giữa các quốc gia thành viên – nền tảng đã tạo nên Liên minh châu Âu ngày nay.