#KT vĩ mô

24HMONEY đã kiểm duyệt

Đường sắt cao tốc Bắc – Nam: Không còn chỗ cho lời hứa, chỉ có năng lực thật mới thắng

Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam dài 1.541 km, tổng mức đầu tư 1,7 triệu tỷ đồng, không chỉ là một công trình giao thông mà là trụ cột nâng tầm năng lực cạnh tranh quốc gia. Thành công của dự án phụ thuộc vào việc lựa chọn nhà đầu tư có năng lực thực chứng, minh bạch và kỷ luật thực thi – chứ không phải lời hứa hay số vốn trên giấy.

Khi Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam vào cuối tháng 11/2024, đây là bước dịch chuyển trong tư duy phát triển hạ tầng quốc gia. Một nền kinh tế đặt mục tiêu tăng trưởng hai chữ số giai đoạn 2026–2030 không thể tiếp tục phụ thuộc vào hệ thống vận tải cũ kỹ, chi phí logistics cao và sự lệ thuộc vào đường bộ và hàng không.

Dự án dài 1.541 km, đi qua 20 tỉnh thành với tổng mức đầu tư 1,7 triệu tỷ đồng, là điều kiện để xây dựng năng lực cạnh tranh mới của quốc gia. Luật Đường sắt sửa đổi năm 2025, được Quốc hội thông qua, đặt nền tảng pháp lý cho toàn bộ quá trình triển khai. Luật này mở cửa cho khu vực tư nhân và vốn ngoài ngân sách tham gia hạ tầng đường sắt, tạo cơ chế từ ý tưởng đến thực thi.

Tuy nhiên, chủ trương là điều kiện cần, không phải đủ. Sáng 27/11/2025, Phó Thủ tướng Thường trực Nguyễn Hòa Bình nhấn mạnh trong cuộc họp tại Trụ sở Chính phủ: “Xem xét phải công tâm, khách quan, minh bạch, công khai, không có gì dấm dúi.” Đây là nguyên tắc điều hành cho dự án đặc biệt quan trọng này.

Điểm mấu chốt là lựa chọn mô hình đầu tư trước khi chọn nhà đầu tư. Sáu doanh nghiệp đăng ký tham gia, năm doanh nghiệp có mặt, nhưng năng lực không đồng đều. Một số doanh nghiệp vốn tự có chưa đến 0,2% tổng vốn dự án; hồ sơ thiếu minh chứng tài chính, không xác minh được địa chỉ hoạt động, thậm chí không trả lời nổi câu hỏi cơ bản về vốn tự có. Ngược lại, những nhà đầu tư có năng lực đưa ra phương án cụ thể: Trường Hải với mô hình 20% vốn tự có – 80% huy động; Vinspeed – Vingroup đầu tư 61 tỷ USD, thi công trong 5 năm, cơ chế hoàn vốn 30 năm, hình thành ngành công nghiệp đường sắt tốc độ cao tại Việt Nam.

Tiêu chí lựa chọn nhà đầu tư dựa trên năng lực thực chứng – chứ không phải lời hứa. Nếu không nghiêm túc trong đánh giá, dự án có thể rơi vào bi kịch quen thuộc: đội vốn, chậm tiến độ, thi công dang dở, kéo theo chi phí kinh tế – xã hội lớn. Ngược lại, lựa chọn đúng sẽ giúp đường sắt tốc độ cao trở thành đòn bẩy phát triển: giảm chi phí, rút ngắn thời gian di chuyển, mở rộng sức chứa nền kinh tế, tạo liên kết vùng và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Logic từ cuối 2024 đến cuối 2025 đã rõ: Đảng có chủ trương; Quốc hội đặt nền tảng pháp lý; Chính phủ bước vào cuộc sát hạch năng lực. Sự chuyển dịch tư duy thể hiện ở việc đối thoại với doanh nghiệp không còn bằng lời hứa mà bằng đề bài cụ thể: vốn, tiến độ, công nghệ, quản trị rủi ro và trách nhiệm.

Ba điều kiện quan trọng để dự án thành công:

Lựa chọn mô hình đầu tư tối ưu: đầu tư công, PPP hay tư nhân phải ưu tiên lợi ích quốc gia.

Minh bạch từ đầu đến cuối: công khai hồ sơ, phương thức, rủi ro, trách nhiệm.

Kỷ luật thực thi: dự án dài 1.541 km đòi hỏi năng lực tổ chức và giám sát độc lập, kiểm soát từ giải phóng mặt bằng đến vận hành và hoàn vốn.

Đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam không phải là phép thử. Đây là cấu phần hạ tầng chiến lược gắn trực tiếp với mục tiêu tăng trưởng và năng lực cạnh tranh quốc gia. Nó chỉ có thể thành công khi nhà đầu tư được chọn là người có năng lực thực chứng, khả năng tổ chức thi công, quản trị rủi ro và trách nhiệm thực sự, chứ không phải người chỉ hứa hẹn trên giấy.

Không còn thời của những tuyên bố tỷ đô. Đây là thời của năng lực thật và trách nhiệm thật. Thành công của dự án sẽ quyết định hướng phát triển hạ tầng chiến lược của Việt Nam trong nhiều thập kỷ tới.