Đừng "đóng đinh vào đầu" định kiến về kinh tế tư nhân

Mấy ngày vừa qua có một số bạn đã tranh luận với tôi trên Fb và Messenger. Các cuộc tranh luận tóm tắt như sau:

- Theo số liệu của Tổng cục Thống kê (GSO) thì trong suốt 15 năm 2006-2020, đóng góp của doanh nghiệp tư nhân chỉ quanh quẩn có 9%-10% GDP thôi. Đóng góp của kinh tế tập thể, kinh tế cá thể (hộ kinh doanh) rất lớn, chiếm tỷ trọng cao nhất trong khối kinh tế tư nhân.

- Đấy là thông tin cũ và lạc hậu rồi, bây giờ là năm 2024-2025 rồi, có phải 2006 hay 2019 đâu.

- Ừ thì năm 2024-2025, nhưng không thể chỉ trong vòng có mấy năm mà GDP của doanh nghiệp tư nhân lại tăng từ 10% lên 29,6% như anh nói được.

- Bạn có biết: đợt tính lại GDP năm 2020, tổng GDP đã tăng thêm 25,4% không? Sau khi tăng thêm 25,4% tỷ lệ đóng góp vào GDP của các loại hình kinh tế đã khác xa với chính con số của GSO đã công bố trong giai đoạn 2006-2020 mà các bạn trích dẫn, mang ra tranh luận với tôi.

- Mà GSO nói rằng giờ đây họ không tính riêng GDP của doanh nghiệp tư nhân nữa, họ chỉ tính chung khối kinh tế tư nhân (bao gồm doanh nghiệp tư nhân, hộ gia đình và kinh tế tập thể).

Đúng, GSO không tính tách riêng, vì để tính được chính xác thì mất rất nhiều công sức, nhưng với các dữ liệu của chính GSO, tôi có thể ước lượng được gần chính xác.

1. Tỷ trọng GDP mà GSO công bố giai đoạn 2006-2020 đã cũ và lạc hậu

Vâng, đợt đánh giá lại GDP giai đoạn 2010-2017, được công bố năm 2020, tổng GDP của Việt Nam tăng bình quân 25,4% mỗi năm so với các công bố trước đó (bổ sung thêm các hoạt động kinh tế chưa được quan sát). Đồng nghĩa với việc GDP của các năm từ 2010-2020 đều tăng thêm 25,4%.

Tất nhiên số 25,4% tăng thêm mỗi năm không chia đều cho các thành phần kinh tế, mà chủ yếu thuộc về khối kinh tế tư nhân, bởi chính khối này mới có nhiều các hoạt động kinh tế chưa được quan sát, bị tính thiếu.

Ngay sau khi công bố GDP mới, GSO đã tính lại tỷ trọng đóng góp vào GDP của các thành phần kinh tế giai đoạn 2006-2020. Với tính toán lại, tỷ trọng năm 2019 như sau:

- Doanh nghiệp nhà nước từ 27,06% giảm xuống 20,59%

- Doanh nghiệp FDI từ 20,34% giảm xuống 19,91%

- Khối kinh tế tư nhân từ 42,68% tăng lên 50,55%

- Thuế sản phẩm – trợ cấp sản phẩm từ 9,9% xuống 8,95%

Như vậy trong NIÊN GIÁM THỐNG KÊ 2023, GSO đã tính lại tỷ trọng đóng góp vào GDP và các năm 2019 đến 2023, đóng góp GDP của kinh tế tư nhân đều đã tăng thêm gần 8% mỗi năm, trong khi đó nhiều bạn vẫn lấy số liệu cũ mà nói rằng doanh nghiệp tư nhân yếu, èo ọt, chỉ chiếm có 10% GDP thôi. Cũ ở chỗ ấy, lạc hậu ở chỗ ấy.

2. Có thể ước lượng được đóng góp vào GDP của doanh nghiệp tư nhân

Vâng, từ tổng GDP của khối kinh tế tư nhân, dựa vào các số liệu khác của chính GSO chúng ta có thể ước lượng được tương đối chính xác đóng góp vào GDP của doanh nghiệp tư nhân.

Đầu tiên cần thống nhất mấy điểm sau theo số liệu của GSO:

- Kinh tế tư nhân đóng góp 50,6% vào GDP

- Nông Lâm Thủy sản đóng góp 11,89% vào GDP (Bao gồm cả doanh nghiệp, HTX và hộ gia đình)

- Kinh tế tư nhân bao gồm 3 thành phần: Doanh nghiệp tư nhân (DNTN), HTX và hộ gia đình khối Nông Lâm Thủy sản, hộ kinh doanh phi nông nghiệp

Ước lượng GDP của HTX và hộ gia đình Nông Lâm Thủy sản: Theo GDP khối Nông Lâm Thủy sản đóng góp 11,89% vào GDP, vì vậy tối đa phần HTX và hộ gia đình không thể vượt quá 11,89%. Các doanh nghiệp trong lĩnh vực nuôi trồng và đánh bắt thủy sản, hải sản; chăn nuôi bò, lợn, gà; trồng và khai thác hạt điều, tiêu, cà phê, sầu riêng; trồng rừng và khai thác gỗ … chắc chắn có đóp góp không nhỏ, ước lượng cỡ 3,89%-4,89%, phần hộ gia đình nông nghiệp còn lại cỡ 7%-8%.

Như vậy đóng góp vào GDP của DNTN và hộ kinh doanh phi nông nghiệp là 50,6% - 7% = 43,6%.

Ước lượng GDP của hộ kinh doanh phi nông nghiệp (Hộ KD PNN): theo số liệu của GSO, hộ KD PNN có 5,1 triệu hộ, 8,9 triệu lao động, còn DNTN có 9,05 triệu lao động. Năng suất lao động (NSLĐ) của DNTN chắc chắn cao hơn NSLĐ của hộ KD PNN. Tôi ước tính NSLĐ của DNTN cao hơn 65% hộ KD PNN. Từ đó tính ra DNTN chiếm 27,32% GDP (62,66% của 43,6%) và Hộ KD PNN chiếm 16,28% (37,34% của 43,6%).

3. Tại sao trong vòng có mấy năm mà đóng góp vào GDP của doanh nghiệp tư nhân tăng nhanh thế (từ 9%-10% lên 27,32%)

Nguyên nhân thứ nhất là do đánh giá lại GDP, tổng GDP tăng thêm 25,4%, mà số tăng này tập trung vào kinh tế tư nhân, dẫn đến tỷ trọng đóng góp vào GDP của kinh tế tư nhân tăng cao, kinh tế nhà nước và FDI giảm.

Nguyên nhân thứ hai là qua thời gian số hộ kinh doanh và HTX giảm (chuyển sang thành lập DNTN, HTX còn có 163.101 lao động ~ 1,8% số lao động của DNTN), doanh nghiệp nhà nước cũng giảm (do cổ phần hóa, do thoái vốn) còn số DNTN tăng lên, từ đó dẫn đến tỷ trọng đóng góp vào GDP của DNTN lại tăng thêm nữa.

Kết: Cuộc sống luôn vận động, các số liệu thống kê luôn luôn được cập nhật và thay đổi. Không nên bám vào những số liệu cũ, lạc hậu để đóng đinh vào đầu những định kiến cũ.