"Đốt đuốc tìm chuyên gia"

Một điều mà hồi sinh viên tôi cũng đã hiểu sai về chuyên gia, đó là mỗi khi có một sự kiện lớn xảy ra tôi luôn tìm xem các chuyên gia lên tiếng, và kỳ vọng rằng tôi sẽ nhận được một đáp án cuối cùng, rõ ràng và dứt khoát ngay. Và thực ra đó là hành vi chung, mọi người đều hình dung chuyên gia là người phản ứng nhanh, ứng biến quyết đoán, giống như một nhà thông thái luôn có sẵn câu trả lời.

Tuy nhiên dần dần tôi nhận ra mình và đa số đã nhầm, những người cố gắng đưa ra câu trả lời sớm nhất, xuất hiện trong mọi chủ đề và nhận định một cách chắc nịch ... lại khá ba phải, thuận theo chiều gió và sớm thay đổi ...

Sau này tôi được "đặt vào ghế " chuyên gia, tôi mới thực sự hiểu tại sao. Những câu hỏi được đặt ra cho tôi thường không có câu trả lời rõ ràng, hoặc còn quá sớm để đưa ra kết luận, không có đáp án chắc nịch kiểu 1+1 = 2.

Đó có thể là do chuyên môn của tôi còn kém xa, nhưng kể cả khi tôi chuyên qua vai trò host, dẫn dắt cho các chuyên gia khác thì việc này cũng xảy ra tương tự: người càng hiểu sâu, càng thận trọng trước khi kết luận.

Điều này gợi tôi nhớ đến một chuyên thú vị mà các anh em nghiên cứu kinh tế lâu năm hay chia sẻ với nhau (tôi được nghe): "Càng phân tích lâu, càng thấy bức tranh chỉ là gam màu xám."

Ý là càng phần tích nhiều năm, người ta càng nhìn thấy sự phức tạp ẩn sau mỗi con số, sau mỗi sự kiện.

Trong một chỉ số tăng trưởng tốt vẫn có rủi ro đang tích tụ, còn trong một sự kiện tiêu cực mà thị trường hoảng loạn, đôi khi hậu quả thực tế lại không tệ như người ta sợ. (Đã có quá nhiều bài học cho chuyện này)

Người mới vào nghề thường thấy trắng hoặc đen, tức là tốt hoặc xấu. Người làm lâu thấy toàn màu xám và học cách sống với sự không chắc chắn đó thay vì cố thoát khỏi nó, thay vì cố đưa phán đoán vội vàng.

Như tác giả Trần Thị Quang Hồng của bài viết "Đốt đuốc tìm chuyên gia" có viết:

"Chuyên gia không phải là người biết nhiều nhất, mà là người có khả năng đưa ra nhận định đáng tin cậy trong những tình huống phức tạp và không chắc chắn. Kiến thức có thể học, kinh nghiệm có thể tích lũy, nhưng khả năng phán đoán - hiểu đúng vấn đề, nhìn thấy các đánh đổi, và chấp nhận hệ quả của lựa chọn - mới là yếu tố phân biệt chuyên gia thực sự với người chỉ "trông giống chuyên gia" "

Vì vậy sau này mình cũng không cố gắng tìm những người chuyên gia kết luận mà tìm những chuyên gia mà nhận định của họ giúp người khác hiểu đúng vấn đề một cách đa chiều, các góc nhìn mà mình còn thiếu, và họ cho biết rõ các đánh đổi, các giới hạn của hiểu biết, còn việc đến quyết định là ở bản thân.