Đông Nam Á "hưởng lợi" từ khoảng lặng Mỹ - Trung

Việc Mỹ và Trung Quốc tiếp tục gia hạn thỏa thuận tạm hoãn áp thuế thêm hai tháng tạo ra khoảng thời gian ổn định tương đối cho Đông Nam Á. Nhưng khi lợi thế thuế quan của khu vực đã thu hẹp, cơ hội mới sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào năng lực chuỗi cung ứng, công nghệ và khả năng đa dạng hóa thị trường.

“Trung Quốc+1” vẫn mở ra dư địa cho ASEAN, song doanh nghiệp không còn có thể chỉ dựa vào chênh lệch thuế để thu hút đơn hàng và dòng vốn.

Cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình chưa tạo ra bước đột phá lớn, nhưng hai bên tiếp tục gia hạn thỏa thuận tạm hoãn áp thuế thêm hai tháng. Với Đông Nam Á, khoảng lặng này giúp doanh nghiệp có thêm thời gian điều chỉnh chuỗi cung ứng và kế hoạch đầu tư.

Làn sóng dịch chuyển sản xuất theo chiến lược “Trung Quốc+1” thời gian qua đã đưa dòng vốn vào Việt Nam, Thái Lan, Malaysia, Indonesia và nhiều nền kinh tế ASEAN. Tuy nhiên, lợi thế đang thay đổi khi mức thuế của Mỹ đối với hàng hóa Trung Quốc và một số nước Đông Nam Á không còn chênh lệch lớn như trước.

Theo bài gốc, trước thỏa thuận mới, thuế trung bình của Mỹ với hàng Trung Quốc từng gần 60%, trong khi hàng Việt Nam khoảng 20%. Sau những thay đổi chính sách năm 2026, Trung Quốc, Việt Nam, Singapore và Thái Lan cùng chịu mức 12,5% theo Điều 301.

Khoảng cách thuế thu hẹp đồng nghĩa doanh nghiệp Đông Nam Á phải cạnh tranh bằng những yếu tố khác: tốc độ giao hàng, chất lượng, hạ tầng logistics, tỷ lệ nội địa hóa và khả năng đáp ứng quy tắc xuất xứ.

Với Việt Nam, điều này đặc biệt quan trọng ở các ngành điện tử, dệt may, đồ gỗ, máy móc và logistics. Nếu doanh nghiệp chỉ đóng vai trò lắp ráp cuối cùng, lợi thế từ “Trung Quốc+1” có thể hạn chế khi Mỹ tăng cường kiểm soát xuất xứ và chống chuyển tải.

Ở lĩnh vực công nghệ, cạnh tranh Mỹ - Trung còn tạo bài toán phức tạp hơn. Doanh nghiệp ASEAN phải tính đến nguồn chip, điện toán đám mây, AI và các tiêu chuẩn kiểm soát xuất khẩu khi lựa chọn đối tác công nghệ. Singapore hiện hưởng lợi từ dòng vốn liên quan AI và bán dẫn nhưng đồng thời cũng chịu tác động trực tiếp từ chính sách của hai cường quốc.

Trong dài hạn, ASEAN đang mở rộng không gian thương mại số. Hiệp định khung về Kinh tế số ASEAN (DEFA) dự kiến được ký tháng 11/2026, trong khi các thành viên CPTPP tiếp tục thảo luận khả năng mở rộng thành viên.

Vì vậy, hai tháng “đình chiến” không chỉ là thời gian chờ chính sách. Đây còn là khoảng trống để doanh nghiệp củng cố chuỗi cung ứng, đa dạng hóa thị trường và giảm phụ thuộc vào một nguồn nguyên liệu, công nghệ hoặc khách hàng duy nhất.