Đoán đáy, bắt đỉnh: Liều lĩnh "đánh cược" với thị trường?

Việc phán đoán đỉnh – đáy thị trường không chỉ khó mà còn tiềm ẩn rủi ro đánh mất cơ hội tăng giá. Theo chuyên gia, nhà đầu tư nên tập trung vào chiến lược phân bổ vốn hợp lý và bám sát xu hướng dài hạn thay vì lao vào các cuộc “truy bắt” ngắn hạn dễ sai sót.

Chuyên gia từ VPBankS thẳng thắn cảnh báo: Thành công trên thị trường là điều xa vời với những nhà đầu tư sa đà vào việc phán đoán xu hướng ngắn hạn. Đây không chỉ là lời khuyên, mà còn là một nhận định sắc bén về chiến lược đầu tư, khẳng định rằng sự kiên nhẫn và tầm nhìn dài hạn mới chính là chìa khóa để vượt qua những biến động khó lường của thị trường.

Đầu tư hiệu quả không nằm ở việc “bắt đáy, đoán đỉnh”

Một trong những sai lầm phổ biến nhất của nhà đầu tư cá nhân là nỗ lực không ngừng để định vị “đỉnh” và “đáy” thị trường – thứ mà ngay cả các tổ chức chuyên nghiệp cũng khó đoán định. Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Việt Đức – Giám đốc Kinh doanh Số, Công ty Chứng khoán VPBank (VPBankS), việc cố gắng “canh đỉnh bắt đáy” là không cần thiết với nhà đầu tư dài hạn và không sử dụng margin, bởi hiệu quả thực tế đã được chứng minh bằng dữ liệu lịch sử.

Dẫn chứng từ thị trường Mỹ, ông Đức chỉ ra rằng trong giai đoạn 1970–1996, nếu nhà đầu tư bỏ lỡ 12 tháng tăng điểm mạnh nhất, lợi suất sẽ giảm một nửa so với chiến lược “nắm giữ xuyên suốt”. Với thị trường từ 1997–2024, việc đứng ngoài 12 tháng tăng trưởng tốt nhất khiến lợi nhuận chỉ còn khoảng 5% – tương đương trái phiếu dài hạn, trong khi nếu kiên trì nắm giữ cổ phiếu, nhà đầu tư có thể đạt mức sinh lời trung bình tới 9,3% mỗi năm.

“Chỉ cần bỏ lỡ bốn tháng tăng mạnh, hiệu quả đầu tư đã tụt xa so với mặt bằng chung. Điều đó cho thấy: nếu quá chú trọng vào việc đoán xu hướng ngắn hạn, xác suất thất bại là rất cao”, ông Đức cảnh báo.

Đặc biệt, việc "đoán đỉnh" – dù có thể giúp né các giai đoạn thị trường rơi sâu – cũng là điều gần như bất khả thi với nhà đầu tư cá nhân. Dữ liệu cho thấy nếu loại trừ được 30 tháng giảm sâu nhất của S&P 500, hiệu suất đầu tư có thể tăng gấp rưỡi. Nhưng để làm được điều này một cách chính xác là vô cùng khó khăn.

Với quan điểm thực tế, ông Đức khuyến nghị nhà đầu tư không sử dụng margin nên duy trì tỷ lệ 80% cổ phiếu trong danh mục. Trong kịch bản tiêu cực, có thể hạ xuống 70%, nhưng vẫn không nên rút lui hoàn toàn. “Chỉ cần bỏ lỡ một vài phiên tăng mạnh, hiệu suất đã có thể bị thổi bay. Việc dự đoán thị trường chỉ nên chiếm tối đa 20–30% chiến lược phân bổ danh mục,” ông nhấn mạnh.

Giao dịch theo mốc chỉ số: Lợi bất cập hại?

Khi thị trường đi ngang, không ít nhà đầu tư có xu hướng giao dịch theo các mốc chỉ số – mua khi VN-Index về 1.200 điểm, bán khi lên 1.300 điểm. Chiến lược này có thể hiệu quả trong giao dịch margin ngắn hạn – nhất là với các gói vay có lãi suất 0% – nhưng lại tiềm ẩn rủi ro cao nếu sử dụng vốn thật. Chỉ cần một vài lần đoán sai xu hướng, hiệu quả đầu tư sẽ sụt giảm đáng kể.

Đó là lý do ông Đức cho rằng, nhà đầu tư cá nhân nên học theo chiến lược phân bổ vốn của các quỹ đầu tư chuyên nghiệp – nơi luôn duy trì tối thiểu 80% cổ phiếu trong danh mục và chỉ điều chỉnh phần còn lại theo biến động thị trường. Các quỹ nhỏ có thể linh hoạt hơn, giảm tỷ trọng về 30% khi thị trường rất xấu, nhưng trong phần lớn thời gian, mức phân bổ vẫn dao động từ 80–100%.

Đầu tư theo sóng: Muốn “cưỡi sóng” phải biết… nhảy đúng lúc

Với những nhà đầu tư theo trường phái sóng ngắn hạn, việc xác định điểm chốt lời quan trọng không kém gì thời điểm giải ngân. Trong bối cảnh thị trường vẫn nghiêng về xu hướng tăng với các nhịp điều chỉnh nhẹ, ông Đức khuyến nghị duy trì danh mục 70–80% cổ phiếu và chỉ bán mạnh khi xu hướng tăng chấm dứt rõ ràng.

Để định vị các “điểm cạn kiệt” – tín hiệu đảo chiều tiềm năng – nhà đầu tư có thể tham khảo sóng Elliott, kỹ thuật đếm nến hoặc các phương pháp phân tích kỹ thuật chuyên sâu. Khi cổ phiếu giảm sâu, lực bán cạn kiệt, đó là thời điểm mua vào. Ngược lại, khi cổ phiếu đã tăng dài và không còn nhiều dư địa, việc chốt lời là cần thiết để bảo toàn thành quả.

Với thị trường hiện tại, sau nhịp điều chỉnh từ 1.350 về 1.300 điểm, vùng hỗ trợ – kháng cự đang nằm quanh 1.280 – 1.310 điểm. Ông Đức đánh giá xác suất thị trường đã tạo đáy vào khoảng 60–65%, nhưng nếu thị trường còn giảm thêm, vẫn sẽ có các nhịp hồi kỹ thuật để cơ cấu lại danh mục.

Trong ngắn hạn, ông đề xuất nhà đầu tư cân nhắc bán ra khoảng 30% danh mục khi VN-Index tiệm cận vùng 1.330–1.340 điểm và tiếp tục nắm giữ phần còn lại. Chỉ khi VN-Index thủng các ngưỡng trung bình động quan trọng như MA50 hoặc MA200, mới nên hạ tỷ trọng về dưới 70%.