Điện lực cần cuộc cải cách lớn

Việc chính thức luật hóa cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) không còn là câu chuyện thí điểm mang tính phong trào, mà đã trở thành mệnh lệnh nghị trường để triệt tiêu thế độc quyền dai dẳng. Chuyến giám sát thực tế của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường tại "thủ phủ công nghiệp" Thái Nguyên đã bóc trần những nút thắt thể chế đang kìm hãm dòng vốn tỷ đô vào năng lượng sạch.

Khi một dự án điện gió phải mất tới 3 năm ròng rã chỉ để xếp hàng xin thủ tục, cuộc đại phẫu Luật Điện lực sửa đổi chính là chìa khóa sinh tử để giữ chân các đại bàng FDI trước áp lực chuyển đổi xanh toàn cầu.

Mở rộng cơ chế mua bán điện trực tiếp được xem là một trong những nội dung trọng tâm của lần sửa đổi Luật Điện lực sắp tới. Đây không chỉ là câu chuyện của ngành năng lượng mà còn liên quan trực tiếp đến môi trường đầu tư, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và mục tiêu chuyển đổi xanh của nền kinh tế.

Trong chuyến khảo sát tại Thái Nguyên ngày 12/6, Đoàn công tác của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đã làm việc với các cơ quan, doanh nghiệp nhằm đánh giá việc thực thi pháp luật về điện lực và thu thập ý kiến phục vụ quá trình hoàn thiện dự thảo luật.

Trước đó, đoàn công tác đã khảo sát tại Samsung Electronics Việt Nam Thái Nguyên (SEVT) - doanh nghiệp đầu tiên triển khai thành công hợp đồng mua bán điện trực tiếp thông qua lưới điện quốc gia với một nhà máy điện mặt trời. Đây được xem là giao dịch tiên phong, mở đường cho mô hình thị trường điện cạnh tranh trong lĩnh vực năng lượng tái tạo.

Theo Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải, mua bán điện trực tiếp là chủ trương lớn cần được luật hóa theo hướng minh bạch, ổn định và có tính dự báo dài hạn. Việc sửa luật phải bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân, đồng thời mở rộng không gian cho thị trường điện cạnh tranh phát triển.

Bà Hải nhấn mạnh yêu cầu tăng quyền lựa chọn cho khách hàng sử dụng điện, thúc đẩy phát triển các nguồn năng lượng tái tạo và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế. Đây cũng là yếu tố quan trọng giúp Việt Nam thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao trong bối cảnh các doanh nghiệp toàn cầu ngày càng ưu tiên sử dụng điện xanh.

Từ góc độ địa phương, Chủ tịch UBND tỉnh Thái Nguyên Vương Quốc Tuấn cho rằng nhiều dự án năng lượng hiện vẫn gặp trở ngại bởi thủ tục đầu tư kéo dài và các quy định còn chồng chéo. Theo ông, việc sửa luật cần đi vào những vấn đề cốt lõi, tháo gỡ các điểm nghẽn tồn tại nhiều năm qua.

Ông Tuấn đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu xây dựng cơ chế mua bán điện cởi mở hơn, tạo điều kiện để doanh nghiệp được tiếp cận nguồn điện phù hợp nhu cầu thay vì bị giới hạn trong những mô hình truyền thống.

“Phải làm sao để cơ chế lựa chọn và mua bán điện thông thoáng hơn, từng bước phá bỏ thế độc quyền”, lãnh đạo tỉnh Thái Nguyên nêu quan điểm.

Bên cạnh cơ chế mua bán điện trực tiếp, vấn đề hoàn thiện chính sách giá điện cũng được đặt ra. Trong bối cảnh nhu cầu tiêu thụ điện tăng mạnh và yêu cầu đầu tư hạ tầng ngày càng lớn, cơ chế giá cần minh bạch hơn, vận hành theo tín hiệu thị trường nhưng vẫn bảo đảm các chính sách hỗ trợ phù hợp cho người dân và doanh nghiệp.

Tiếp thu các đề xuất, bà Nguyễn Thanh Hải khẳng định cơ quan thẩm tra sẽ nghiên cứu hoàn thiện các quy định theo hướng tạo thuận lợi tối đa cho doanh nghiệp tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp, đồng thời bảo đảm an toàn hệ thống điện và ngăn ngừa nguy cơ hình thành các dạng độc quyền mới.

Theo đánh giá của các chuyên gia, nếu những điểm nghẽn về thủ tục, cơ chế thị trường và quyền lựa chọn được tháo gỡ, ngành điện sẽ có thêm động lực phát triển, góp phần nâng cao sức hấp dẫn của môi trường đầu tư và củng cố an ninh năng lượng quốc gia trong dài hạn.