Đề xuất chấn động từ Mỹ: Dùng vũ khí hạt nhân mở tuyến hàng hải thay thế eo biển Hormuz

Một đề xuất gây sốc từ cựu Chủ tịch Hạ viện United States, Newt Gingrich, đang làm dấy lên tranh luận trong giới địa chính trị quốc tế: sử dụng các vụ nổ hạt nhân có kiểm soát để tạo ra một tuyến hàng hải mới nhằm giảm phụ thuộc vào Strait of Hormuz.

Ý tưởng được đưa ra trong bối cảnh eo biển Strait of Hormuz tiếp tục là điểm nóng chiến lược của thế giới, nơi hơn 1/5 lượng dầu mỏ toàn cầu đi qua mỗi ngày và luôn tiềm ẩn nguy cơ gián đoạn bởi xung đột khu vực.

Muốn thay thế Hormuz bằng một tuyến đường thủy mới

Trong tuyên bố gần đây, ông Gingrich cho rằng Washington cần thay đổi cách tiếp cận đối với bài toán an ninh năng lượng toàn cầu, thay vì tiếp tục tiêu tốn nguồn lực quân sự và ngoại giao để bảo vệ một điểm nghẽn chiến lược dễ tổn thương.

Theo ông, nước Mỹ nên cân nhắc xây dựng một tuyến đường thủy thay thế đi qua lãnh thổ các quốc gia đồng minh, tạo ra một hành lang vận tải mới có khả năng giảm phụ thuộc vào khu vực nhiều biến động.

Đề xuất này ngay lập tức thu hút sự chú ý vì mức độ táo bạo và những hệ lụy địa chính trị mà nó kéo theo.

Phần gây tranh cãi nhất: dùng nổ hạt nhân để đào kênh

Điểm gây sốc nhất trong sáng kiến nằm ở phương pháp thực hiện.

Ông Gingrich đề xuất sử dụng các vụ nổ hạt nhân hòa bình như một công cụ kỹ thuật để nhanh chóng tạo ra một kênh đào nhân tạo quy mô lớn.

Theo lập luận của cựu Chủ tịch Hạ viện Mỹ, với trình độ công nghệ hiện nay, những dự án hạ tầng từng được xem là phi thực tế có thể trở thành lựa chọn khả thi trong bối cảnh cạnh tranh địa chiến lược ngày càng gay gắt.

Ông cho rằng đây có thể là lời giải cho tình trạng bế tắc kéo dài quanh Strait of Hormuz — nơi mà mỗi lần căng thẳng leo thang đều kéo theo biến động lớn của giá dầu toàn cầu ⛽

Ý tưởng cũ từ thời chiến tranh lạnh quay trở lại

Đề xuất của ông Gingrich khiến nhiều chuyên gia liên tưởng tới Project Plowshare — chương trình từng được Mỹ phát triển vào giữa thế kỷ 20 nhằm nghiên cứu sử dụng năng lượng hạt nhân cho các dự án dân sự quy mô lớn.

Khi đó, Washington từng nghiêm túc xem xét khả năng dùng thiết bị hạt nhân để: đào cảng biển, mở kênh đào, phá núi tạo hạ tầng giao thông.

Tuy nhiên, phần lớn các kế hoạch này cuối cùng bị hủy bỏ vì lo ngại phóng xạ và phản ứng quốc tế.

Vấp phải chỉ trích mạnh từ giới môi trường và an toàn hạt nhân

Ngay sau khi được công bố, đề xuất của ông Gingrich đã gặp làn sóng phản đối mạnh mẽ từ các chuyên gia môi trường và giới nghiên cứu an toàn hạt nhân.

Các ý kiến chỉ trích cho rằng bất kỳ vụ nổ hạt nhân nào, dù được gọi là “hòa bình”, cũng tiềm ẩn hậu quả môi trường cực lớn: ô nhiễm phóng xạ kéo dài, ảnh hưởng hệ sinh thái khu vực, nguy cơ lan truyền bụi phóng xạ xuyên biên giới.

Ngoài ra, nhiều chuyên gia nhấn mạnh sáng kiến này có thể xung đột trực tiếp với các cam kết quốc tế về hạn chế thử nghiệm và sử dụng công nghệ hạt nhân.

Từ phát biểu chính trị đến tranh luận chiến lược

Dù khả năng hiện thực hóa còn rất xa, phát biểu của ông Gingrich phản ánh mức độ lo ngại ngày càng lớn của giới hoạch định chiến lược Mỹ trước nguy cơ gián đoạn các tuyến năng lượng toàn cầu.

Trong bối cảnh Iran tiếp tục giữ vai trò then chốt quanh eo biển Strait of Hormuz, bất kỳ ý tưởng nào liên quan đến tuyến vận tải thay thế đều lập tức thu hút sự chú ý của thị trường và giới chính sách.