Dầu mỏ Iran "lao dốc"

Việc biến các siêu tàu chở dầu thành những kho chứa nổi bất đắc dĩ cho thấy sự bất lực của các tuyến vận tải đường bộ trong việc cứu vãn nguồn thu huyết mạch quốc gia.

Dữ liệu từ các tổ chức theo dõi vận tải biển cho thấy xuất khẩu dầu thô và khí ngưng tụ của Iran trong tháng 5 giảm xuống mức thấp nhất trong ít nhất 6 năm. Nguyên nhân chính được cho là tác động từ lệnh phong tỏa hải quân do Mỹ triển khai từ ngày 13/4.

Theo Vortexa, lượng dầu xuất khẩu của Iran trong tháng 5 chỉ còn khoảng 209.000 thùng/ngày, giảm mạnh so với 1,34 triệu thùng/ngày của tháng 4 và gần 1,9 triệu thùng/ngày trong tháng 3. Đây là mức thấp nhất kể từ cuối năm 2019, thời điểm Washington theo đuổi chiến lược "gây áp lực tối đa" với Tehran.

Các chuyên gia nhận định không chỉ hoạt động kiểm soát trên biển, mà tâm lý e ngại của chủ tàu, công ty bảo hiểm và các đối tác thương mại trước rủi ro an ninh tại eo biển Hormuz cũng góp phần khiến dòng chảy dầu mỏ Iran suy giảm mạnh.

Trong khi đó, lượng dầu lưu trữ nổi của Iran đang dần thu hẹp. Theo Kpler, tồn kho dầu trên biển hiện còn khoảng 147 triệu thùng, giảm đáng kể so với mức gần 190 triệu thùng hồi cuối tháng 4. Riêng khu vực Vịnh Ba Tư và Vịnh Oman đang tồn đọng khoảng 67 triệu thùng dầu chưa thể xuất khẩu.

Các chuyên gia cảnh báo nếu tình trạng phong tỏa kéo dài thêm vài tháng, Iran có thể đối mặt nguy cơ cạn nguồn dầu sẵn sàng xuất sang Trung Quốc - khách hàng lớn nhất của nước này. Thực tế, lượng dầu Iran nhập khẩu vào Trung Quốc trong tháng 5 đã giảm xuống mức thấp nhất kể từ đầu năm 2025.

Gần 6 tỷ USD doanh thu bị "thổi bay"

Với giả định giá dầu trung bình khoảng 90 USD/thùng, sản lượng xuất khẩu 300.000 thùng/ngày chỉ mang về khoảng 837 triệu USD trong tháng 5.

Con số này thấp hơn rất nhiều so với tháng 3, thời điểm Iran xuất khẩu bình quân 1,84 triệu thùng/ngày và thu về hơn 5,1 tỷ USD. Sang tháng 4, doanh thu dầu mỏ vẫn đạt khoảng 3,6 tỷ USD.

Các tính toán cho thấy doanh thu dầu của Iran trong tháng 5 giảm tới 84% so với tháng 3. Nếu lấy mức doanh thu đầu năm làm chuẩn, Tehran được cho là đã thất thu gần 5,8 tỷ USD chỉ trong tháng 4 và tháng 5.

Dù sản lượng khai thác vẫn được duy trì, Iran ngày càng phụ thuộc vào các tàu chở dầu như những kho chứa nổi ngoài khơi. Phần lớn lượng dầu chưa thể xuất khẩu đang được lưu giữ trên biển trong lúc Tehran tìm cách đưa hàng hóa vượt qua các biện pháp kiểm soát.

Tuy vậy, khoảng 300.000 thùng dầu mỗi ngày vẫn được cho là đã vượt qua được lệnh phong tỏa trong tháng 5, cho thấy Iran vẫn duy trì được một phần hoạt động xuất khẩu dù quy mô đã thu hẹp đáng kể.

Cuộc chiến sức bền chưa có hồi kết

Giới phân tích cho rằng mục tiêu lớn nhất của Mỹ là làm suy giảm nguồn thu dầu - huyết mạch tài chính của Iran. Tuy nhiên, tác động của chiến lược này thường diễn ra theo thời gian thay vì tạo ra cú sốc tức thì.

Iran vẫn còn các tuyến giao thương đường bộ với các nước láng giềng và đã phát triển mạng lưới kết nối với Trung Quốc nhằm giảm phụ thuộc vào các tuyến hàng hải. Dẫu vậy, năng lực vận chuyển bằng đường sắt hay đường bộ khó có thể thay thế vai trò của các tàu chở dầu khổng lồ.

Một đoàn tàu chở dầu thông thường chỉ vận chuyển được khoảng 60.000-70.000 thùng, trong khi một tàu dầu cỡ lớn có thể chở hơn 600.000 thùng và tàu siêu lớn có khả năng vận chuyển trên 2 triệu thùng mỗi chuyến.

Theo các chuyên gia, cuộc đối đầu hiện nay thực chất là một cuộc chiến tiêu hao kinh tế. Doanh thu dầu suy giảm có thể làm suy yếu khả năng duy trì hoạt động kinh tế và quân sự của Iran. Tuy nhiên, việc eo biển Hormuz tiếp tục bị gián đoạn cũng gây tổn thất cho các quốc gia xuất khẩu dầu trong khu vực, đồng thời đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng cao.

Câu hỏi lớn hiện nay không chỉ là Iran có thể chịu đựng được bao lâu, mà còn là liệu Mỹ và kinh tế thế giới có đủ sức hấp thụ những hệ lụy kéo dài từ cuộc đối đầu tại Hormuz hay không.