Dầu khí "hết thời", năng lượng sạch lên ngôi?

Việc Iran đóng cửa eo biển Hormuz không chỉ gây ra cú sốc cung ứng lớn nhất lịch sử mà đang trở thành "nhát dao" chấm dứt sự thống trị của nhiên liệu hóa thạch. Khi dầu khí từ vị thế năng lượng "đáng tin cậy" trở thành rủi ro địa chính trị đắt đỏ, thế giới đang chứng kiến một cuộc tháo chạy hàng loạt sang năng lượng tái tạo và xe điện – một bước ngoặt không thể đảo ngược của nhân loại.

Lịch sử năng lượng đang được viết lại tại eo biển Hormuz. Khi chi phí nhập khẩu nhiên liệu của một quốc đảo có thể nghiền nát ngân sách y tế, thì năng lượng sạch chính là lời giải duy nhất cho bài toán chủ quyền.

Dầu khí "hết thời", năng lượng sạch lên ngôi?

Cú sốc năng lượng từ Trung Đông đang làm lung lay vai trò “ổn định” của dầu khí. Khi eo biển Hormuz bị gián đoạn, chuỗi cung ứng toàn cầu đứt gãy, giá nhiên liệu leo thang và rủi ro địa chính trị phình to. Điều từng được xem là lợi thế của nhiên liệu hóa thạch – độ tin cậy – đang dần mất đi.

Hệ quả lan rộng nhanh chóng. Phần lớn dầu thô bị mắc kẹt vốn hướng tới châu Á – Thái Bình Dương, buộc nhiều quốc gia phải áp dụng biện pháp khẩn cấp: tiết giảm tiêu thụ, phân phối nhiên liệu theo định mức, thậm chí điều chỉnh hoạt động sản xuất và sinh hoạt. Với các quốc đảo phụ thuộc diesel, áp lực càng trở nên nghiêm trọng khi chi phí nhập khẩu tăng vọt.

Trong bối cảnh đó, bài toán năng lượng chỉ còn ba hướng: tìm nguồn thay thế, giảm nhu cầu hoặc chuyển đổi mô hình. Ngắn hạn, các quốc gia xoay xở nguồn cung và tiết kiệm tiêu thụ. Nhưng về dài hạn, xu hướng chuyển dịch sang năng lượng tái tạo đang trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết.

Điểm khác biệt của hiện tại so với các cú sốc dầu mỏ trước đây nằm ở chỗ: công nghệ thay thế đã sẵn sàng. Chi phí điện mặt trời, điện gió và pin lưu trữ đã giảm sâu trong nhiều thập kỷ, biến năng lượng sạch từ lựa chọn “đắt đỏ” thành phương án cạnh tranh thực sự.

Châu Âu đang tăng tốc điện khí hóa khi hóa đơn nhập khẩu nhiên liệu phình to. Hàn Quốc đặt mục tiêu nhân đôi công suất năng lượng tái tạo trong vài năm tới. Nhiều nền kinh tế khác cũng đẩy mạnh đầu tư vào hạ tầng năng lượng mới nhằm giảm phụ thuộc vào dầu mỏ.

Song hành với đó là làn sóng điện hóa giao thông. Giá xăng dầu tăng mạnh đang kích hoạt nhu cầu xe điện ở nhiều thị trường. Doanh số xe điện mới và đã qua sử dụng đều tăng nhanh, góp phần cắt giảm đáng kể lượng tiêu thụ nhiên liệu truyền thống.

Xu hướng này có thể tạo ra một “điểm bùng phát” – khi sự thay đổi đạt ngưỡng và tự tăng tốc. Một khi chi phí, công nghệ và hành vi tiêu dùng cùng hội tụ, quá trình chuyển đổi năng lượng sẽ không còn đảo ngược.

Ở cấp độ chính sách, các quốc gia cũng bắt đầu đi xa hơn các cam kết khí hậu truyền thống. Những sáng kiến hợp tác mới nhằm từng bước loại bỏ nhiên liệu hóa thạch đang được thảo luận, với mục tiêu vừa đảm bảo an ninh năng lượng, vừa giảm rủi ro cho hệ thống kinh tế.

Cú sốc dầu mỏ lần này vì thế không chỉ là khủng hoảng ngắn hạn. Nó có thể trở thành chất xúc tác định hình lại trật tự năng lượng toàn cầu – nơi dầu mỏ không còn là trung tâm, và năng lượng sạch bước lên vị trí dẫn dắt.