Đàm phán với Mỹ: “Phép thử sinh tử” với cấu trúc quyền lực Iran hậu chiến

Sau các đợt không kích dữ dội của Mỹ và Israel khiến nhiều lãnh đạo cấp cao thiệt mạng, hệ thống quyền lực của Iran không sụp đổ như nhiều dự đoán. Tuy nhiên, những cuộc đàm phán nhằm chấm dứt xung đột với Washington đang đặt ra một thách thức hoàn toàn mới: liệu cấu trúc quyền lực đa trung tâm của Tehran có đủ khả năng duy trì sự thống nhất khi phải đối mặt với những lựa chọn mang tính sống còn.

Trong nhiều thập kỷ, cố Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei đóng vai trò trung tâm trong việc dung hòa các phe phái quyền lực. Sự ra đi của ông để lại khoảng trống lớn, khi chưa có nhân vật nào đủ uy tín và ảnh hưởng để thay thế vai trò “trọng tài” này, đặc biệt trong bối cảnh các nhóm quyền lực – từ giới chính trị dân sự đến lực lượng quân sự – đều có lợi ích và quan điểm riêng.

Hiện tại, quyền lực tại Iran có xu hướng tập trung vào Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran – cơ quan quy tụ các lãnh đạo dân sự và quân sự cấp cao. Trong đó, Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf nổi lên như gương mặt đại diện trong các cuộc đàm phán với Mỹ. Tuy nhiên, bên trong hội đồng này tồn tại nhiều quan điểm trái chiều, từ phe cải cách đến các lực lượng cứng rắn, khiến nguy cơ chia rẽ luôn hiện hữu.

Một yếu tố đáng chú ý là vai trò ngày càng lớn của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC). Trong bối cảnh chiến tranh, ảnh hưởng của lực lượng này gia tăng rõ rệt, làm dấy lên khả năng Iran đang chuyển dịch sang mô hình quyền lực thiên về quân sự hơn. Điều này có thể giúp duy trì sự kiểm soát ngắn hạn, nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro làm sâu sắc thêm mâu thuẫn nội bộ khi bước vào đàm phán.

Đàm phán với Mỹ vì thế trở thành “bài kiểm tra” thực sự đối với hệ thống quyền lực Iran. Washington yêu cầu những cam kết mạnh mẽ nhằm ngăn chặn chương trình hạt nhân, trong khi Tehran vẫn khẳng định quyền phát triển hạt nhân vì mục đích hòa bình. Bất kỳ mức độ nhượng bộ nào cũng có thể châm ngòi cho tranh cãi gay gắt giữa các phe phái.

Thực tế, những dấu hiệu rạn nứt đã bắt đầu xuất hiện. Việc Ngoại trưởng Abbas Araghchi từng tuyên bố mở lại eo biển Hormuz rồi nhanh chóng bị đảo ngược cho thấy sự thiếu đồng thuận trong quá trình ra quyết định. Một số ý kiến trong nước cho rằng các tuyên bố ngoại giao đã đi trước sự thống nhất nội bộ, phản ánh áp lực và sự phân hóa phía sau hậu trường.

Dù vậy, Iran vẫn nắm trong tay một lợi thế chiến lược quan trọng: khả năng kiểm soát Eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển năng lượng huyết mạch của thế giới. Công cụ này giúp Tehran gây sức ép lên thị trường dầu mỏ toàn cầu, từ đó tạo đòn bẩy trong đàm phán với Mỹ. Tuy nhiên, việc sử dụng “lá bài” này cũng đi kèm rủi ro lớn khi có thể kéo dài xung đột và làm trầm trọng thêm khủng hoảng kinh tế trong nước.

Trong bối cảnh đó, nhiều chuyên gia cho rằng ông Ghalibaf có thể trở thành nhân vật “bắc cầu” giữa các phe phái. Với nền tảng quân sự từ IRGC, kinh nghiệm chính trị và mối quan hệ rộng trong hệ thống quyền lực, ông được đánh giá có khả năng tạo ra sự đồng thuận – yếu tố then chốt để Iran đạt được một thỏa thuận mà vẫn giữ được ổn định nội bộ.

Cuối cùng, ưu tiên lớn nhất của ban lãnh đạo Iran vẫn là sự tồn tại của chế độ. Áp lực kinh tế từ chiến tranh và các lệnh phong tỏa đang gia tăng từng ngày, buộc Tehran phải cân nhắc giữa việc duy trì lập trường cứng rắn và chấp nhận nhượng bộ để đổi lấy việc dỡ bỏ trừng phạt.

Đàm phán với Mỹ vì thế không chỉ là câu chuyện đối ngoại, mà còn là phép thử khắc nghiệt đối với chính cấu trúc quyền lực của Iran – nơi mọi quyết định đều có thể định hình tương lai của cả một quốc gia trong giai đoạn đầy biến động hiện nay.