Đàm phán liệu có "cứu" được Trung Đông?

Khi sự chú ý của truyền thông bị đánh lạc hướng bởi các con chữ "ngừng bắn", những hành vi bạo lực âm thầm và toan tính chiếm lĩnh thực địa vẫn tiếp diễn dưới mặt đất.

Sau nhiều tuần giao tranh dữ dội tại miền Nam Lebanon khiến hàng nghìn người thiệt mạng và hàng triệu người phải sơ tán, Israel tuyên bố đạt thỏa thuận ngừng bắn 10 ngày với Lebanon. Nhưng ngay sau đó, Tel Aviv khẳng định vẫn duy trì hiện diện quân sự để thiết lập “vùng an ninh” sâu 10 km.

Một lệnh ngừng bắn được công bố, nhưng thực địa lại cho thấy một câu chuyện khác: xung đột không biến mất, chỉ chuyển trạng thái.

Nghịch lý của các thỏa thuận hòa bình nằm ở chính điểm này. Chúng có thể chấm dứt một đợt leo thang, nhưng không giải quyết tận gốc nguyên nhân. Khi các điều kiện nền tảng chưa thay đổi, xung đột chỉ tạm lắng để rồi tái cấu trúc dưới hình thức mới.

Tiền lệ đã có. Cuối năm 2024, Israel và Lebanon từng đạt thỏa thuận ngừng bắn sau 13 tháng giao tranh. Tuy nhiên, các cuộc không kích và hoạt động ám sát sau đó vẫn tiếp diễn, cho thấy ranh giới giữa “ngừng bắn” và “tiếp diễn xung đột” là rất mong manh.

Tại Gaza, một thỏa thuận hòa bình ký tháng 10/2025 giúp giảm cường độ tấn công, nhưng không thể chấm dứt bạo lực. Khi sự chú ý của truyền thông dịch chuyển, các cuộc đụng độ nhỏ lẻ vẫn diễn ra gần như hàng ngày. Viện trợ nhân đạo bị hạn chế, còn tương lai tái thiết vẫn mờ mịt.

Cùng lúc, một kịch bản tương tự đang hình thành trong thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran. Trong khoảng lặng ngắn ngủi, cả hai bên đều tranh thủ củng cố vị thế: Iran siết kiểm soát nội bộ, trong khi Mỹ gia tăng áp lực bằng các biện pháp phong tỏa.

Ở Lebanon, khoảng thời gian ngừng bắn cũng trở thành “cửa sổ chiến lược”. Israel tận dụng để củng cố hiện diện quân sự, thậm chí lên kế hoạch phá dỡ các công trình tại khu vực biên giới nhằm định hình lại địa bàn kiểm soát.

Điểm chung của các diễn biến này là: khi súng ngừng nổ, toan tính không dừng lại. Ngược lại, nó trở nên tinh vi và ít bị chú ý hơn.

Một yếu tố quan trọng khác là “hiệu ứng quên lãng”. Khi một thỏa thuận được ký, dư luận thường mặc định xung đột đã kết thúc. Sự chú ý chuyển sang điểm nóng khác, khiến những vi phạm hoặc căng thẳng mới không còn được giám sát chặt chẽ.

Trong bối cảnh đó, các bên tham chiến có thêm dư địa để điều chỉnh chiến lược, thậm chí tận dụng chính lệnh ngừng bắn như một công cụ phục vụ mục tiêu dài hạn.

Với tiến trình Mỹ – Iran, triển vọng đạt được một thỏa thuận bền vững vẫn còn xa. Những vấn đề cốt lõi như chương trình hạt nhân, tài sản bị phong tỏa hay mức độ tin cậy lẫn nhau đều chưa có lời giải.

Các đề xuất về một giai đoạn ngừng bắn dài hơn, thậm chí 60 ngày, được xem chỉ là bước đệm cho đàm phán, thay vì một giải pháp cuối cùng. Trong khi đó, những yếu tố kỹ thuật phức tạp – như xử lý uranium làm giàu – khiến tiến trình này khó có thể rút ngắn.

Thực tế cho thấy, đạt được một lệnh ngừng bắn đã khó. Biến nó thành hòa bình thực sự còn khó hơn nhiều, đặc biệt khi niềm tin giữa các bên gần như cạn kiệt.

Trong thế cân bằng mong manh đó, mỗi thỏa thuận không phải là dấu chấm hết, mà chỉ là dấu phẩy – tạm ngắt một cuộc xung đột chưa bao giờ thực sự kết thúc.