Cuộc "mặc cả" trước giờ G?

Dù một thỏa thuận khung mang tính lịch sử đang dần lộ diện, nhưng hố sâu ngăn cách về tiền bạc, cái bẫy "giữ thể diện" và đòn cân não kinh tế đang đẩy ván bài sinh tử này đến sát bờ vực đổ vỡ.

Trong khi xung đột quân sự âm ỉ leo thang tại Trung Đông, Mỹ và Iran vẫn duy trì các cuộc thương lượng hậu trường nhằm tìm kiếm một thỏa thuận hạt nhân mới. Theo nhiều nguồn tin ngoại giao, hai bên đã tiến gần hơn tới khuôn khổ đàm phán chi tiết, thậm chí có kế hoạch tổ chức các vòng làm việc chuyên sâu tại Thụy Sĩ trong mùa hè này.

Điểm đáng chú ý là nội dung thương lượng không còn dừng ở vấn đề an ninh hàng hải hay eo biển Hormuz, mà đã mở rộng sang những điều khoản cốt lõi của chương trình hạt nhân Iran.

Theo các nguồn tin nắm tiến trình đàm phán, Washington đang thúc đẩy 4 yêu cầu then chốt gồm: Iran tạm ngừng làm giàu uranium trong thời gian dài, làm loãng lượng uranium đã làm giàu hiện có, tháo dỡ các cơ sở hạt nhân trọng yếu và chấp nhận cơ chế thanh sát quốc tế đột xuất.

Nếu chấp thuận các điều kiện này, Tehran sẽ phải đưa ra những nhượng bộ sâu hơn đáng kể so với thỏa thuận hạt nhân năm 2015.

Các nguồn tin cho biết Tổng thống Donald Trump gần đây tỏ ra khá lạc quan về khả năng đạt được bước đột phá. Tuy nhiên, khoảng cách cuối cùng giữa hai bên vẫn chưa được thu hẹp hoàn toàn.

Tiền mới là nút thắt lớn nhất

Dù vấn đề hạt nhân là tâm điểm, trở ngại lớn nhất hiện nay lại nằm ở câu chuyện kinh tế.

Iran yêu cầu Mỹ giải phóng ngay hàng tỷ USD tài sản bị phong tỏa như một bằng chứng về thiện chí. Trong khi đó, Washington muốn giải ngân từng phần, gắn với tiến độ thực hiện các cam kết của Tehran.

Sự khác biệt này phản ánh tư duy hoàn toàn trái ngược.

Mỹ muốn nhận được những nhượng bộ quan trọng trước khi trao lợi ích kinh tế. Ngược lại, Iran muốn thấy thành quả cụ thể ngay từ đầu rồi mới từng bước thực hiện cam kết.

Chính cuộc giằng co về thứ tự nhượng bộ đang khiến tiến trình thương lượng liên tục chậm lại.

Đàm phán dưới làn đạn

Khó khăn càng gia tăng khi thực địa liên tục xuất hiện các điểm nóng mới.

Những ngày gần đây, giao tranh giữa Iran và các lực lượng thân Mỹ tại khu vực tiếp tục leo thang. Các vụ tấn công, đáp trả quân sự và những thông tin về việc trực thăng Apache của Mỹ bị bắn hạ khiến nguy cơ xung đột mở rộng luôn hiện hữu.

Trong bối cảnh đó, nhiều quan chức Nhà Trắng vẫn tin các cuộc đàm phán có thể tiếp tục. Tuy nhiên, bất kỳ sự cố quân sự lớn nào cũng có thể khiến toàn bộ tiến trình bị đảo ngược.

Giới quan sát nhận định cuộc đấu hiện nay không chỉ diễn ra trên bàn ngoại giao mà còn xuất hiện song song ngoài thực địa, nơi mỗi bên đều cố gắng gia tăng lợi thế trước khi bước vào các quyết định cuối cùng.

Ai cũng cần một thỏa thuận

Dù liên tục đấu khẩu và gây sức ép, cả Washington lẫn Tehran đều có lý do để tránh kịch bản đổ vỡ hoàn toàn.

Iran đang chịu áp lực kinh tế nặng nề sau nhiều năm bị cấm vận. Trong khi đó, Mỹ cũng đối mặt với sức ép lạm phát, giá năng lượng và những tính toán chính trị trước các cuộc bầu cử quan trọng sắp tới.

Bởi vậy, nhiều chuyên gia cho rằng khả năng xuất hiện một thỏa thuận khung tạm thời trong vài tuần tới là tương đối cao.

Tuy nhiên, từ một thỏa thuận tạm thời đến một hiệp định toàn diện vẫn là quãng đường rất dài. Sự thiếu tin tưởng, áp lực từ phe cứng rắn ở cả hai nước cùng những biến động khó lường trên chiến trường vẫn có thể khiến mọi nỗ lực "lật bàn" vào phút chót.

Hiện tại, Trung Đông đang chứng kiến một nghịch lý quen thuộc: tiếng súng chưa ngừng vang lên, nhưng cánh cửa đàm phán cũng chưa khép lại.