Có cần quá nhiều sân bay?

Thông tin nhiều địa phương xin xây dựng sân bay lại rộ lên thu hút sự chú ý của dư luận với câu hỏi đi cùng: Có quá nhiều sân bay? Và liệu có lãng phí về việc này?

Trao đổi với Tuổi Trẻ, cục trưởng Cục Hàng không VN Đinh Việt Thắng cho biết thời gian gần đây "xuất hiện" nhiều sân bay là theo quy hoạch tổng thể hệ thống cảng hàng không, sân bay trong cả nước năm 2050.

Việc lập quy hoạch này thực hiện theo Luật quy hoạch và quy hoạch là một trong những cơ sở pháp lý quan trọng phải hoàn thành trước khi đầu tư sân bay. Ngoài ra, không có nghĩa cứ có quy hoạch là đầu tư ngay và sân bay để khai thác liên vùng chứ không bay từ tỉnh này sang tỉnh lân cận.

Phải đảm bảo hiệu quả đầu tư

* Một số địa phương vừa đề xuất bổ sung sân bay vào quy hoạch như sân bay Bắc Kạn, sân bay chuyên dùng Đất Đỏ tại Vũng Tàu... Vậy những đề xuất này được tiếp thu thế nào, thưa ông?

- Trong thời gian qua, có một số địa phương đề xuất bổ sung sân bay vào quy hoạch mạng cảng hàng không toàn quốc. Việc lập quy hoạch chi tiết các cảng hàng không phải phù hợp với quy hoạch mạng cảng hàng không, sân bay đã được Thủ tướng duyệt tại quyết định số 236/QĐ-TTg.

Khi chưa điều chỉnh hoặc lập mới quy hoạch mạng cảng hàng không toàn quốc thì không có cơ sở để lập quy hoạch chi tiết một cảng hàng không, sân bay cụ thể.

Triển khai Luật quy hoạch, Bộ GTVT đã giao Cục Hàng không thực hiện quy hoạch tổng thể hệ thống cảng hàng không toàn quốc giai đoạn đến năm 2050 (sau khi hoàn thành sẽ thay thế cho quy hoạch mạng cảng hàng không đã được duyệt trong quyết định số 236/QĐ-TTg của Thủ tướng).

Tiến độ sẽ hoàn thành và trình Bộ GTVT trong quý 4-2020. Vì vậy, các đề xuất của địa phương sẽ được tư vấn tính toán, đánh giá và đề xuất phương án quy hoạch tổng thể hệ thống cảng hàng không toàn quốc giai đoạn đến năm 2050.

* Ông có thể giải thích rõ hơn sự khác biệt từ bước quy hoạch và bước thực hiện đầu tư sân bay. Quan điểm đầu tư của Chính phủ, Bộ GTVT như thế nào? Có lo ngại rằng cứ quy hoạch xong sẽ tìm mọi cách đầu tư sân bay hoành tráng rồi bị lỗ, không có hiệu quả đầu tư...

- Theo quy định của pháp luật về đầu tư xây dựng, để có thể triển khai xây dựng công trình thì phải có quy hoạch và công trình xây dựng phải phù hợp với quy hoạch.

Vì vậy, quy hoạch là một trong các cơ sở pháp lý quan trọng, phải hoàn thành trước khi thực hiện bước đầu tư xây dựng công trình. Về quan điểm, hiện tại Bộ GTVT đã và đang chỉ đạo Cục Hàng không thực hiện việc đầu tư xây dựng công trình theo đúng quy hoạch được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Nhưng điều cần chú ý là việc quy hoạch cảng hàng không, sân bay được tính toán theo thời kỳ quy hoạch cụ thể, đảm bảo sự đồng bộ của mạng cảng hàng không toàn quốc, đồng thời đáp ứng nhu cầu vận chuyển hàng không.

Quá trình thực hiện phải có dự án đầu tư và dự án đầu tư phải phân tích, tính toán cụ thể để trình cơ quan nhà nước có thẩm quyền thẩm định, chấp thuận, đảm bảo sự cần thiết trong đầu tư, đảm bảo hiệu quả đầu tư và đảm bảo đáp ứng nhu cầu khai thác.

Đến năm 2030 có 28 sân bay

* Hiện tại VN có bao nhiêu sân bay và dự kiến quy hoạch bao nhiêu sân bay trong thời gian tới? Ông giải thích gì khi có những ý kiến cho rằng chúng ta đã có nhiều sân bay nên chưa cần thiết có những sân bay mới?

- Hiện tại VN đang có 22 cảng hàng không, trong đó có 9 cảng hàng không quốc tế và 13 cảng hàng không nội địa. Theo quyết định số 236/QĐ-TTg, giai đoạn đến năm 2020, VN có 23 cảng hàng không (thêm cảng hàng không Phan Thiết - chưa xây dựng), giai đoạn đến năm 2030 có 28 cảng hàng không (thêm 5 cảng gồm: Long Thành, Lai Châu, Nà Sản, Sa Pa, Quảng Trị).

Mật độ của 21 cảng hàng không (riêng sân bay Nà Sản, Sơn La đã dừng khai thác từ năm 2004) đang khai thác trên diện tích cả nước đạt khoảng 16.000km2/cảng hàng không.

So sánh với số lượng và mật độ cảng hàng không của một số nước trong khu vực thì thấy tuy trình độ phát triển kinh tế có khác nhau nhưng mật độ quy hoạch xây dựng và số lượng các cảng hàng không tại VN ở mức trung bình.

Một số quốc gia như Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan, Philippines, Malaysia có mật độ cao hơn chúng ta rất nhiều, chỉ khoảng 5.000 - 7.000km2 là đã có một cảng hàng không (Nhật Bản: 93 cảng hàng không/377.973km2; Hàn Quốc: 28 cảng hàng không/100.363km2, Thái Lan: 38 cảng hàng không/513.120km2; Philippines: 70 cảng hàng không).

Hiện Cục Hàng không VN đang triển khai quy hoạch tổng thể hệ thống cảng hàng không, sân bay toàn quốc giai đoạn đến năm 2030, định hướng đến năm 2050. Số lượng các cảng hàng không sẽ được rà soát và báo cáo Thủ tướng phê duyệt, đảm bảo sự phân bổ hợp lý và đáp ứng nhu cầu vận tải hàng không.

6/22 cảng hàng không đang khai thác có lãi

Hiện nay cả nước có 22 cảng hàng không đang khai thác gồm: 21 cảng do Tổng công ty Cảng hàng không VN (ACV) quản lý, khai thác và cảng hàng không Vân Đồn của Tập đoàn Sungroup đầu tư, quản lý, khai thác.

Trong số 21 cảng hàng không mà ACV đang quản lý, khai thác có 6 cảng có lãi (tính đến hết 6 tháng đầu năm 2019) gồm: Nội Bài, Tân Sơn Nhất, Đà Nẵng, Cam Ranh, Liên Khương, Phú Bài.

Trong đó, Nội Bài và Tân Sơn Nhất là hai cảng hàng không có lãi nhiều nhất và cáng đáng phần lớn chi phí bù lỗ cho 15 cảng hàng không còn lại. Tuy nhiên, xét trên bình diện tổng thể thì toàn bộ mạng cảng hàng không của VN đang hoạt động có lãi, đóng góp cho ngân sách hàng trăm tỉ đồng mỗi năm.

* Thời gian qua thị trường hàng không VN tăng trưởng nhanh nên có nhiều sân bay nhanh chóng bị quá tải sau khi đầu tư. Vậy quy hoạch và thực hiện quy hoạch lần này tính toán như thế nào để tránh chuyện này?

- Việc quy hoạch tổng thể hệ thống cảng hàng không toàn quốc đang triển khai được Chính phủ, Bộ GTVT quan tâm, chỉ đạo quyết liệt để triển khai. Theo đó tầm nhìn quy hoạch đến năm 2050 và thực hiện quy hoạch đảm bảo sự đồng bộ với quy hoạch của địa phương, quy hoạch chung của ngành GTVT, cũng như phù hợp với quy hoạch quốc gia đang được Chính phủ triển khai.

Vì vậy Cục Hàng không tin tưởng kỳ lập quy hoạch tổng thể hệ thống cảng hàng không toàn quốc đang triển khai, hệ thống cảng hàng không sẽ được quy hoạch đồng bộ, toàn diện và phù hợp với quy hoạch của ngành GTVT, quy hoạch của địa phương, cũng như quy hoạch của quốc gia; đảm bảo sự phát triển dài hạn và đáp ứng nhu cầu vận tải hàng không trong giai đoạn định hướng đến năm 2050.

* Nhiều người cho rằng không cần đầu tư hay nâng cấp những sân bay nhỏ, nhất là cạnh đó đã có sân bay như Quảng Trị khi đã có sân bay Đồng Hới và Phú Bài; sân bay Tuy Hòa khi đã có sân bay Cam Ranh và Phù Cát; sân bay Chu Lai khi đã có sân bay Đà Nẵng... Vậy các sân bay liền kề nhau sẽ được khai thác thế nào?

- Thực tế khai thác và xây dựng trong những năm qua, hệ thống cảng hàng không, sân bay của chúng ta đã cơ bản thể hiện rõ tính hợp lý, phân bổ hài hòa trên toàn bộ lãnh thổ và các vùng miền. Ở một số khu vực trọng điểm có các cảng hàng không gần nhau. Nhưng mục đích chính quy hoạch các cảng hàng không này không phải để bay các tuyến nội vùng, mà nhằm mở rộng, phát triển thị trường liên vùng.

Trước đây, các cảng hàng không như Vinh, Đồng Hới, Tuy Hòa, Phù Cát, Pleiku, Buôn Ma Thuột, Rạch Giá, Cà Mau khi quy hoạch và xây dựng cũng nhận được nhiều ý kiến băn khoăn về hiệu quả. Tuy nhiên qua thực tế khai thác, sản lượng các cảng hàng không này đã có sự tăng trưởng thực sự ấn tượng (trung bình trên 30%/năm).

Thực sự các cảng hàng không này đã có sự đóng góp không nhỏ vào việc thu hút đầu tư, giải quyết nhu cầu đi lại của nhân dân cũng như sự phát triển chung về kinh tế - xã hội, an ninh quốc phòng của các địa phương.