Chống rửa tiền bước vào "cuộc chơi" dữ liệu

Dự thảo thông tư mới của Ngân hàng Nhà nước đưa khách hàng VIP, khách hàng ưu tiên, cổ đông lớn cùng thông tin HĐQT và Ban giám đốc vào nhóm dữ liệu phục vụ giám sát phòng, chống rửa tiền. Trọng tâm không chỉ là thu thập thông tin, mà chuyển dần sang nhận diện rủi ro sớm.

Với ngân hàng, yêu cầu mới có thể làm tăng chi phí tuân thủ, nhưng đồng thời tạo thêm lớp kiểm soát đối với những giao dịch và nhóm khách hàng có mức độ rủi ro cao.

NHNN đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư quy định trình tự, thủ tục giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực tiền tệ, ngân hàng. Dự thảo yêu cầu các tổ chức thuộc diện giám sát cung cấp thông tin về cơ cấu tổ chức, mô hình quản trị, danh sách HĐQT/HĐTV, Ban giám đốc và Ban kiểm soát, kèm thông tin về tên, quốc tịch và tỷ lệ sở hữu.

Đối với cổ đông, dữ liệu được yêu cầu bao gồm tổng số cổ đông, cổ đông cá nhân nước ngoài và 10 cổ đông cá nhân lớn nhất; với cổ đông tổ chức nước ngoài, phải thống kê quốc gia đăng ký trụ sở và tỷ lệ sở hữu của 10 cổ đông tổ chức lớn nhất.

Đáng chú ý, dữ liệu khách hàng cũng được phân loại theo mức độ rủi ro thấp, trung bình và cao; đồng thời tách riêng PEP, khách hàng VIP, khách hàng ưu tiên và khách hàng tổ chức.

Điểm mới đáng chú ý nằm ở phương pháp giám sát. NHNN cho biết trước đây hoạt động thanh tra, kiểm tra phòng chống rửa tiền chủ yếu dựa trên phương pháp tuân thủ, tập trung xem tổ chức có thực hiện đúng quy định hay không.

Từ năm 2025, phương pháp tiếp cận dựa trên rủi ro đã được bước đầu áp dụng. NHNN đánh giá cách tiếp cận này giúp nhận diện tốt hơn các đối tượng và lĩnh vực có rủi ro cao để ưu tiên nguồn lực thanh tra, kiểm tra. Tuy nhiên, việc triển khai vẫn ở giai đoạn đầu và chưa đồng bộ.

Với ngân hàng, yêu cầu mới đồng nghĩa hệ thống dữ liệu, nhân sự chuyên trách và quy trình kiểm soát phải được nâng cấp. Những ngân hàng có nền tảng công nghệ và quản trị dữ liệu tốt có thể thuận lợi hơn trong việc phân loại khách hàng và phát hiện giao dịch bất thường.

Ở chiều ngược lại, việc mở rộng dữ liệu giám sát cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về chất lượng dữ liệu, bảo mật và khả năng xử lý thông tin. Khi quy mô khách hàng và giao dịch tăng nhanh, chi phí kiểm soát không thể xem là khoản phụ trong vận hành ngân hàng.

Với toàn ngành, đây là bước dịch chuyển từ “kiểm tra xem có làm đúng hay không” sang “xác định rủi ro nằm ở đâu và ưu tiên nguồn lực vào đó”.