Chính sách bảo vệ nhà ở duy nhất trước quyền thu hồi nợ của ngân hàng

Dự thảo Nghị định về xử lý nợ xấu quy định rõ quyền thu giữ tài sản của tổ chức tín dụng, trong đó nhà ở duy nhất và công cụ lao động chủ yếu của người vay có thể được miễn thu giữ nếu đáp ứng điều kiện pháp lý. Người vay hoặc bên thứ ba phải xác nhận và cung cấp chứng từ hợp lệ để được bảo vệ, dự kiến nghị định có hiệu lực từ 15/10/2025.

Dự thảo Nghị định về xử lý nợ xấu đang tạo ra một "ranh giới đỏ" mới cho các ngân hàng. Theo đó, việc siết nợ sẽ không còn là "án tử" với "mái nhà duy nhất" của người vay, đồng thời bảo vệ cả những công cụ lao động thiết yếu. Quyền lợi của người dân được đặt lên bàn cân, liệu có tạo ra rào cản cho quá trình xử lý nợ, hay là bước đi nhân văn nhưng tiềm ẩn rủi ro cho hệ thống tín dụng?

Dự thảo Nghị định về xử lý nợ xấu được xây dựng nhằm cụ thể hóa Điều 198a của Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024, được sửa đổi, bổ sung tại Luật số 96/2025/QH15, đặt ra khuôn khổ pháp lý rõ ràng về quyền thu giữ tài sản bảo đảm.

Theo dự thảo, các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài và các tổ chức do Nhà nước sở hữu 100% vốn điều lệ có chức năng mua bán, xử lý nợ sẽ là đối tượng áp dụng chính. Đồng thời, mọi cơ quan, tổ chức và cá nhân liên quan cũng thuộc phạm vi điều chỉnh, đảm bảo tính toàn diện của quy định.

Dự thảo đưa ra khái niệm “nhà ở duy nhất” là công trình xây dựng duy nhất thuộc quyền sở hữu của bên bảo đảm, nơi họ đang ở ổn định, lâu dài hoặc thường xuyên. Tương tự, “công cụ lao động chủ yếu hoặc duy nhất” được hiểu là phương tiện mang lại thu nhập chính hoặc duy nhất cho bên bảo đảm, với mức thu nhập căn cứ vào lương tối thiểu vùng do Chính phủ quy định.

Về nguyên tắc, tài sản bảo đảm của khoản nợ xấu chỉ được phép thu giữ nếu không thuộc diện nhà ở duy nhất hoặc công cụ lao động chủ yếu. Trong trường hợp tài sản rơi vào các diện này, việc thu giữ chỉ được thực hiện khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện quy định tại Điều 198a của Luật Các tổ chức tín dụng.

Khi ký hợp đồng bảo đảm, người vay hoặc bên thứ ba đứng ra thế chấp phải xác nhận rõ ràng và cam kết tài sản có thuộc diện được bảo vệ hay không. Nếu xác nhận là “nhà ở duy nhất” hoặc “công cụ lao động chủ yếu”, bên bảo đảm phải cung cấp tài liệu chứng minh hợp pháp, phù hợp. Trường hợp không xuất trình được giấy tờ hợp lệ, tài sản mặc nhiên được coi là không thuộc diện bảo vệ, và tổ chức tín dụng có quyền thu giữ dựa trên xác nhận, cam kết đã lập. Dự thảo cũng nhấn mạnh trách nhiệm của bên bảo đảm trong việc đảm bảo tính hợp pháp và chính xác của hồ sơ.

Theo kế hoạch, Nghị định sẽ có hiệu lực từ ngày 15/10/2025. Hiện dự thảo đang được công bố để lấy ý kiến rộng rãi từ các tổ chức và cá nhân trước khi trình Chính phủ xem xét, ban hành chính thức.