Chiến sự Trung Đông và hiệu ứng lan tỏa: Từ dầu thô đến thị trường nông sản

Chuỗi cung ứng toàn cầu bị gián đoạn, chi phí logistics leo thang nhanh chóng, khiến nhiều doanh nghiệp trong các ngành sản xuất và thương mại chịu áp lực lớn về chi phí.

1. Khi chiến tranh lan rộng: thị trường không chỉ sợ hãi – mà bắt đầu định giá lại toàn bộ chuỗi cung ứng

Căng thẳng tại Trung Đông đang dần vượt ra khỏi phạm vi một cuộc đối đầu riêng lẻ giữa Mỹ – Israel – Iran để trở thành rủi ro mang tính khu vực. Điều khiến thị trường tài chính lo ngại không nằm ở những tuyên bố chính trị, mà ở khả năng gián đoạn dòng chảy năng lượng toàn cầu.

Trung Đông từ lâu được xem là ‘trái tim’ của thị trường dầu mỏ thế giới. Chỉ riêng tuyến vận chuyển chiến lược qua eo biển Hormuz đã chiếm gần 1/5 lượng dầu giao thương toàn cầu. Vì vậy, ngay khi xung đột bùng nổ, lưu lượng tàu chở dầu đi qua khu vực này đã giảm tới 90%, khiến hoạt động hàng hải gần như tê liệt và làm dấy lên lo ngại lớn về nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.

Việc Iran cảnh báo tấn công các tàu đi qua eo biển Hormuz đã khiến nhiều hãng vận tải và công ty bảo hiểm tạm dừng hoạt động tại vùng Vịnh. Hệ quả là nhiều tàu buộc phải đi vòng tuyến xa hơn, làm chi phí vận chuyển tăng mạnh và nhanh chóng đẩy giá dầu đi lên

Nhưng tác động của dầu mỏ không dừng lại ở thị trường năng lượng. Dầu chính là chi phí đầu vào của toàn bộ nền kinh tế — từ vận tải, sản xuất cho đến nông nghiệp. Khi giá dầu tăng, chi phí logistics, sản xuất và phân phối hàng hóa cũng đồng loạt bị đẩy lên.

Chính vì vậy, mỗi khi rủi ro địa chính trị leo thang và dầu thô bước vào chu kỳ tăng giá, thị trường thường chuyển trọng tâm từ tâm lý trú ẩn sang câu chuyện chi phí và nguồn cung. Nói cách khác, nỗi sợ chiến tranh ban đầu có thể đẩy dòng tiền vào kim loại quý, nhưng khi xung đột kéo dài, hàng hóa thiết yếu mới là nơi phản ánh rõ nhất tác động của kinh tế thực

2. Dầu thô tăng – cơ hội thực sự mở ra ở nông sản

Khác với vàng, dầu thô không chỉ phản ánh tâm lý thị trường mà còn là chi phí nền của toàn bộ chuỗi sản xuất và vận chuyển toàn cầu. Khi giá dầu tăng, chi phí logistics lập tức bị đẩy lên, đặc biệt trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị khiến nhiều tuyến vận tải phải thay đổi hành trình để tránh khu vực xung đột.

Song song đó, sản xuất nông nghiệp cũng chịu áp lực chi phí lớn hơn. Nhiên liệu cho máy móc, chi phí phân bón, vận chuyển và bảo quản nông sản đều phụ thuộc lớn vào giá năng lượng. Khi chi phí đầu vào gia tăng. Mặt bằng giá của nông sản theo đó cũng có xu hướng dịch chuyển lên.

Vì vậy, mỗi chu kỳ tăng của dầu thô thường kéo theo những biến động đáng chú ý trên thị trường nông sản, đặc biệt với các mặt hàng giao dịch lớn như cà phê, lúa mì, ngô và đậu tương.

3. Cà phê và ngũ cốc: hưởng lợi từ cả chiến tranh lẫn lạm phát

Thị trường thực tế đang cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa năng lượng và nông sản. Khi giá dầu thô tăng, chi phí vận chuyển, logistics và sản xuất nông nghiệp đồng loạt leo thang.

Nhìn lại giai đoạn 2022 khi xung đột Nga – Ukraine bùng nổ, giá dầu vượt mốc 100 USD/thùng và thị trường nông sản thế giới nhanh chóng bước vào một chu kỳ tăng mạnh. Chỉ trong vòng một tháng sau khi chiến tranh nổ ra, giá nông sản toàn cầu đã tăng khoảng 10–25%, trong khi chỉ số giá thực phẩm của FAO tăng 12,6% trong tháng 3/2022 và cao hơn 33,6% so với cùng kỳ năm trước, thiết lập mức cao kỷ lục. Nhiều mặt hàng ngũ cốc quan trọng như lúa mì và ngô thậm chí đã tăng hơn 100% so với giai đoạn trước năm 2020, phản ánh cú sốc nguồn cung từ khu vực Biển Đen – một trong những trung tâm xuất khẩu lương thực lớn của thế giới.

Trong nước, cà phê, lúa gạo và cacao cũng đồng loạt thiết lập mặt bằng giá mới, mang lại lợi ích lớn cho người sản xuất và nhà đầu tư.

Chu kỳ hiện tại đang xuất hiện nhiều điểm tương đồng: chiến tranh, dầu tăng, chi phí logistics tăng và lạm phát hàng hóa quay trở lại. Đây chính là nền tảng cho một xu hướng trung hạn của nhóm nông sản.

 

4. Kết luận

Khi chiến tranh xảy ra, vàng và bạc thường là phản ứng đầu tiên của thị trường. Nhưng khi xung đột kéo dài, dòng tiền sẽ tìm đến những mặt hàng có vai trò thiết yếu trong đời sống và sản xuất.

Nếu kim loại quý là câu chuyện của nỗi sợ, thì dầu thô và nông sản là câu chuyện của chi phí và nguồn cung.

Trong bối cảnh giá dầu đang hình thành xu hướng tăng mới, cà phê và nhóm ngũ cốc nhiều khả năng sẽ là những mặt hàng mở ra cơ hội đầu tư rõ ràng nhất trong thời gian tới.