Chiến sự Iran sắp kết thúc?

Trong khi Mỹ nỗ lực lôi kéo các đồng minh Vùng Vịnh vào một thỏa thuận khung nhằm dỡ bỏ phong tỏa kinh tế, Iran vẫn kiên quyết nắm giữ quyền kiểm soát tuyệt đối tuyến hàng hải huyết mạch, đẩy bàn cờ ngoại giao vào thế giằng co nghẹt thở.

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 23/5 tuyên bố Washington và Tehran đã tiến rất gần tới một thỏa thuận khung nhằm chấm dứt xung đột, đồng thời khẳng định eo biển Hormuz có thể sớm được mở lại.

“Thỏa thuận về cơ bản đã được đàm phán xong, chỉ còn chờ hoàn tất”, ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social, cho biết tiến trình hiện có sự tham gia của Mỹ, Iran cùng một số quốc gia trung gian tại Trung Đông.

Theo nhà lãnh đạo Mỹ, ông đã liên tiếp điện đàm với lãnh đạo Saudi Arabia, UAE, Qatar, Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập, Jordan và Bahrain để thúc đẩy đàm phán. Ông cũng xác nhận đã trao đổi với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu về những điều khoản cuối cùng của thỏa thuận.

Trước đó, trong cuộc phỏng vấn với Axios, ông Trump đánh giá khả năng đạt được thỏa thuận với Iran ở mức “50-50”, đồng thời để ngỏ khả năng nối lại hành động quân sự nếu đàm phán đổ vỡ.

Theo các nguồn tin am hiểu vấn đề, bản ghi nhớ đang được thảo luận hướng tới việc từng bước chấm dứt giao tranh, giảm phong tỏa với Iran và khôi phục lưu thông tại eo biển Hormuz — tuyến hàng hải vận chuyển năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới.

Một phần tài sản bị đóng băng của Iran ở nước ngoài cũng có thể được giải phóng nếu tiến trình đạt kết quả tích cực. Ngoài ra, hai bên dự kiến dành thêm ít nhất 30 ngày để tiếp tục xử lý các vấn đề liên quan chương trình hạt nhân của Tehran.

Pakistan tăng tốc ngoại giao con thoi

Đáng chú ý, Pakistan đang nổi lên như một mắt xích trung gian quan trọng trong tiến trình hòa giải.

Tổng tham mưu trưởng quân đội Pakistan Asim Munir vừa có chuyến thăm Tehran kéo dài hai ngày để thúc đẩy đối thoại giữa Mỹ và Iran. Quân đội Pakistan mô tả các cuộc tiếp xúc là “rất hiệu quả” và cho rằng đã tạo thêm động lực cho tiến trình hạ nhiệt căng thẳng.

Dù vậy, nội bộ chính trường Mỹ bắt đầu xuất hiện tranh cãi. Một số nghị sĩ Cộng hòa theo đường lối cứng rắn cho rằng việc tiếp tục nhượng bộ Tehran có thể khiến Washington bị xem là xuống thang trước Iran.

Thượng nghị sĩ Lindsey Graham cảnh báo Mỹ có nguy cơ đánh mất vị thế chiến lược tại Trung Đông nếu quá phụ thuộc vào giải pháp ngoại giao. Trong khi đó, Chủ tịch Ủy ban Quân vụ Thượng viện Roger Wicker cho rằng Washington không nên phát đi hình ảnh “yếu thế”.

Iran chưa hạ giọng

Dù ông Trump liên tục phát tín hiệu lạc quan, Tehran vẫn giữ thái độ dè chừng.

Hãng tin Fars cho biết Iran chưa đồng ý mở hoàn toàn eo biển Hormuz như tuyên bố từ phía Mỹ. Theo Tehran, việc cho phép tàu thuyền lưu thông trở lại không đồng nghĩa tuyến hàng hải này được tự do hoạt động như trước xung đột.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei xác nhận các bên đã tiến gần hơn tới đồng thuận, nhưng nhấn mạnh cần thêm vài ngày để đánh giá khả năng đạt thỏa thuận cuối cùng.

Trong khi đó, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf tiếp tục phát cảnh báo cứng rắn, tuyên bố Tehran sẽ không từ bỏ lợi ích quốc gia và sẵn sàng đáp trả nếu Mỹ tái khởi động chiến dịch quân sự.

“Lực lượng vũ trang Iran đã tái tổ chức trong thời gian ngừng bắn. Nếu Washington mắc sai lầm, hậu quả sẽ nghiêm trọng hơn nhiều so với giai đoạn đầu cuộc chiến”, ông nói.

Dù cánh cửa hòa giải đang mở ra, khoảng cách giữa những tuyên bố lạc quan từ Washington và sự dè chừng từ Tehran cho thấy Trung Đông vẫn chưa thực sự bước qua vùng nguy hiểm.