Chiếc ghế 1 tỷ USD và 'Hội đồng Hòa bình' của ông Trump gây tranh cãi

Được giới thiệu như một mô hình mới gìn giữ hòa bình, “Hội đồng Hòa bình” của ông Trump đang khiến đồng minh Mỹ lo ngại khi có thể làm lu mờ vai trò trung tâm của Liên Hợp Quốc.

"Hội đồng Hòa bình" của ông Trump đang đối mặt với một tranh cãi khác liên quan đến khoản phí thành viên 1 tỷ USD. 

Dù một số nhà lãnh đạo đã công khai chấp nhận tham gia, hiện vẫn chưa rõ liệu có ai đồng ý đóng khoản phí 1 tỷ USD để tránh phải gia hạn tư cách thành viên sau ba năm hay không.

Trong danh sách được mời có Tổng thống Nga Vladimir Putin, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, cùng các nhà lãnh đạo mang màu sắc “cứng rắn” từ Hungary, Belarus và nhiều nước khác.

Hội đồng Hòa bình Gaza nhưng không nhắc đến Gaza?

Một danh sách ngày càng dài các nguyên thủ và lãnh đạo thế giới bao gồm Ấn Độ, Pakistan và Ủy ban châu Âu cho biết họ đã được mời tham gia “Hội đồng Hòa bình” do Tổng thống Mỹ Donald Trump khởi xướng, nhằm giám sát giai đoạn tiếp theo trong kế hoạch của ông đối với Dải Gaza.

Tuy nhiên, điều đáng chú ý là điều lệ của hội đồng này không hề nhắc trực tiếp tới Gaza. Thay vào đó, văn kiện đề xuất một sứ mệnh rộng lớn hơn cho một tổ chức quốc tế mới, với mục tiêu “thúc đẩy ổn định, khôi phục quản trị đáng tin cậy và hợp pháp, đồng thời bảo đảm hòa bình bền vững tại các khu vực đang hoặc có nguy cơ xung đột”.

“Chúng tôi vừa thành lập Hội đồng Hòa bình, và tôi tin rằng nó sẽ rất tuyệt vời”, ông Trump nói hôm 20/1 trong cuộc họp báo tại Nhà Trắng.

“Tôi ước Liên Hợp Quốc có thể làm được nhiều hơn. Tôi ước gì chúng ta không cần đến Hội đồng Hòa bình, nhưng thực tế là Liên Hợp Quốc - với tất cả những cuộc chiến mà tôi đã dàn xếp - chưa bao giờ giúp tôi trong bất kỳ cuộc chiến nào”, ông nói.

Tổng thống Mỹ Donald Trump trong cuộc họp báo tại Nhà Trắng ngày 20/1. 

Theo điều lệ, được hai nguồn tin từ các quốc gia nhận lời mời xác nhận với NBC News, các thành viên sẽ phải đóng 1 tỷ USD sau ba năm nếu muốn duy trì tư cách mà không cần gia hạn. Dù vậy, hiện chưa có thông tin nào cho thấy có lãnh đạo nào chấp nhận điều kiện này.

Tham vọng ngày càng mở rộng của hội đồng khiến nhiều nước bất ngờ và lo ngại. Các đồng minh chủ chốt của Mỹ tại châu Âu đã bày tỏ quan ngại rằng kế hoạch này có thể làm suy yếu vai trò trung tâm của Liên Hợp Quốc trong giải quyết xung đột - trong bối cảnh ông Trump nhiều lần đe dọa sử dụng sức mạnh quân sự để giành quyền kiểm soát Greenland.

Trong những lá thư gửi lãnh đạo thế giới hôm 16/1, ông Trump khẳng định hội đồng sẽ “khởi xướng một cách tiếp cận táo bạo, hoàn toàn mới để giải quyết xung đột toàn cầu”, theo bản sao thư được đăng trên trang web của Thủ tướng Hungary Viktor Orbán. Nhiều hãng truyền thông khác cũng trích dẫn nội dung tương tự từ các bức thư gửi tới những lãnh đạo khác.

Tranh cãi trái chiều

Một nguồn tin thân cận với Tổng thống Pháp Emmanuel Macron nói với NBC News rằng, ở thời điểm hiện tại, ông Macron “không có ý định đưa ra phản hồi tích cực” trước lời mời, do còn nhiều nghi vấn lớn liên quan tới việc tôn trọng vai trò của Liên Hợp Quốc, cũng như nguy cơ hội đồng này trở thành đối trọng với Hội đồng Bảo an - cơ quan quyền lực nhất của LHQ được thành lập sau Thế chiến II.

Trong một tuyên bố riêng, Văn phòng Tổng thống Pháp nhấn mạnh điều lệ của Hội đồng Hòa bình “đã vượt ra ngoài khuôn khổ Gaza đơn thuần và đặt ra những câu hỏi nghiêm trọng, đặc biệt liên quan tới các nguyên tắc và cấu trúc của Liên Hợp Quốc - những điều không thể bị đem ra nghi ngờ”.

Phản ứng trước lập trường của Paris, ông Trump tối muộn hôm 19/1 đã đe dọa áp thuế 200% đối với rượu vang và champagne của Pháp, dường như nhằm gây sức ép buộc Tổng thống Macron thay đổi quan điểm và tham gia hội đồng.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron được cho là từ chối tham gia vào Hội đồng Hòa bình của ông Trump. Ảnh: Reuters.

Điện Kremlin cũng tỏ ra dè dặt trước lời mời dành cho Tổng thống Putin. “Chúng tôi đang nghiên cứu toàn bộ chi tiết của đề xuất này, đồng thời hy vọng sẽ liên hệ với phía Mỹ để làm rõ mọi khía cạnh”, người phát ngôn Dmitry Peskov nói với báo giới hôm thứ Hai.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy cho biết ông cũng đã nhận được lời mời và các nhà ngoại giao Ukraine đang xem xét vấn đề này.

Thủ tướng Hungary Viktor Orbán và Tổng thống Belarus Alexander Lukashenko cũng xác nhận đã nhận thư từ ông Trump. Ông Orbán tuyên bố đã “chấp nhận lời mời danh dự này”, trong khi Belarus chính thức gia nhập hội đồng vào ngày 20/1, theo thông báo của Bộ Ngoại giao nước này trên mạng xã hội X.

Danh sách các quốc gia được mời tham gia lên tới gần hai chục nước, từ Kazakhstan, Việt Nam đến Canada và Australia. Điều này phần nào hé lộ cấu trúc và phạm vi tham vọng trong kế hoạch quản trị Gaza hậu chiến của ông Trump, đồng thời làm rõ hơn giai đoạn tiếp theo của lệnh ngừng bắn do Mỹ làm trung gian.

Tại Israel, kế hoạch này đã vấp phải chỉ trích gay gắt từ Bộ trưởng Tài chính theo đường lối siêu dân tộc chủ nghĩa Bezalel Smotrich, người tuyên bố đã đến lúc phải nói thẳng với ông Trump rằng “kế hoạch này gây hại cho Nhà nước Israel và cần phải hủy bỏ”, theo AP.

Thủ tướng Benjamin Netanyahu tỏ ra thận trọng hơn. Ông nói với các nghị sĩ rằng Israel có bất đồng với Mỹ về thành phần ủy ban cố vấn cho giai đoạn tiếp theo ở Gaza, song khẳng định điều đó sẽ không làm tổn hại mối quan hệ của ông với Tổng thống Trump.

Sáng sớm 21/1, ông Netanyahu cho biết ông đã đồng ý tham gia Hội đồng Hòa bình.

Giới chính trị Israel đặc biệt chỉ trích việc ông Trump đưa các nhà ngoại giao từ Qatar và Thổ Nhĩ Kỳ vào một ủy ban cố vấn riêng, vốn sẽ đóng vai trò quan trọng trong quản trị Gaza.

Cả hai quốc gia này - cũng được mời tham gia Hội đồng Hòa bình - đều có quan hệ căng thẳng với Israel sau hai năm chiến sự tại Gaza. Ông Netanyahu khẳng định sẽ không cho phép binh sĩ của các nước này tiến vào vùng lãnh thổ Palestine.

Một quốc gia láng giềng khác, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), cho biết đã chấp nhận lời mời vào ngày 20/1.

Đòn bẩy quyền lực

Kể từ khi Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc thông qua kế hoạch ngừng bắn Gaza của ông Trump, ý tưởng ban đầu của Nhà Trắng dường như đã được mở rộng đáng kể, và bản điều lệ mới của Hội đồng Hòa bình không còn nhắc tới Gaza.

Sáng kiến “Hội đồng Hòa bình” do ông Trump đề xuất đang gây lo ngại làm suy yếu vai trò của Liên Hợp Quốc.

Khi được hỏi về sự thiếu vắng này, một phát ngôn viên Nhà Trắng cho biết các thành viên hội đồng sẽ làm việc “nhằm bảo đảm hòa bình bền vững tại Gaza và trên toàn thế giới”.

“Đây là vấn đề ngoại giao thực địa và đòn bẩy quyền lực, chứ không phải việc dựng lên một siêu cấu trúc toàn cầu viển vông”, ông Aaron David Miller, chuyên gia cao cấp tại Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế, nhận định.

Theo ông, kế hoạch của Trump “giống như được neo vào một thiên hà xa xôi nào đó, chứ không gắn với thực tế trên Trái đất”.

Điều lệ cũng quy định ông Trump sẽ giữ vai trò Chủ tịch đầu tiên của Ban điều hành, cơ quan bỏ phiếu đối với các đề xuất.

“Các quyết định như vậy sẽ có hiệu lực ngay lập tức, nhưng có thể bị Chủ tịch phủ quyết vào bất kỳ thời điểm nào sau đó”, văn kiện nêu rõ.

Theo ông Miller, mức phí gia nhập khổng lồ, cùng với việc Mỹ nắm quyền chi phối tuyệt đối, có thể khiến tư cách thành viên trở nên khó hấp dẫn.

“Nếu anh ký tham gia ‘Hội đồng Hòa bình’, tức là anh đang gắn mình với tầm nhìn của ông Trump”, ông Miller - người từng tham gia các nỗ lực hòa bình Trung Đông trong nhiều thập kỷ làm nhà ngoại giao Mỹ - nói.

“Việc áp thêm mức phí 1 tỷ USD, cứ như mua thẻ thành viên theo mùa ở Mar-a-Lago, càng khiến nhiều người cảm thấy đây không phải là một sáng kiến nghiêm túc”, ông Miller nhận định.