Chấn động NATO: Nguy cơ Mỹ tấn công một đồng minh

Việc Mỹ để ngỏ khả năng sử dụng biện pháp quân sự nhằm kiểm soát đảo Greenland – một vùng lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch – đang đẩy Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) vào tình thế chưa từng có tiền lệ: đối mặt với nguy cơ một quốc gia thành viên có thể tấn công một thành viên khác.

NATO trước bài toán sinh tử

Đối với châu Âu, sự trở lại Nhà Trắng của Tổng thống Donald Trump đồng nghĩa với một thực tế khó lường. Những tuyên bố gần đây của ông Trump về Greenland – bao gồm cả việc không loại trừ phương án quân sự – đã khiến nền tảng của NATO, liên minh dựa trên nguyên tắc phòng thủ tập thể, bị đặt trước phép thử nghiêm trọng nhất kể từ khi Chiến tranh Lạnh kết thúc.

Nhà Trắng đầu tuần này xác nhận Tổng thống Trump đang “xem xét nhiều phương án” để giành quyền kiểm soát Greenland. Dù Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tìm cách trấn an dư luận bằng việc nhấn mạnh Washington vẫn ưu tiên giải pháp “mua lại” hòn đảo, khả năng can thiệp quân sự vẫn không bị loại trừ.

Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen đã công khai cảnh báo rằng bất kỳ hành động quân sự nào của Mỹ nhằm vào một quốc gia NATO khác sẽ kéo theo hệ quả mang tính hủy diệt đối với liên minh. “Nếu Mỹ tấn công một đồng minh NATO, thì không chỉ NATO chấm dứt, mà toàn bộ cấu trúc an ninh hình thành sau Thế chiến II cũng sẽ sụp đổ”, bà nói.

Sự im lặng đầy toan tính của châu Âu

Trái ngược với phản ứng mạnh mẽ của Copenhagen, nhiều lãnh đạo châu Âu khác lại giữ im lặng trước công chúng. Nguyên nhân không khó lý giải: Mỹ có thể ngày càng khó đoán định, nhưng vẫn là đối tác quân sự và ngoại giao không thể thiếu của châu Âu – đặc biệt trong bối cảnh xung đột Ukraine vẫn chưa có lối ra.

Những tuyên bố của ông Trump về Greenland đã đặt châu Âu vào thế tiến thoái lưỡng nan: làm thế nào để ngăn Mỹ can thiệp vào lãnh thổ của một đồng minh NATO, trong khi vẫn phải duy trì sự ủng hộ của Washington đối với Ukraine?

Sự căng thẳng này bộc lộ rõ trong tuần này tại Paris, nơi đại diện của 35 quốc gia – bao gồm Mỹ – họp bàn về bảo đảm an ninh cho Ukraine trong kịch bản hậu xung đột. Dù cuộc họp đạt được những cam kết cụ thể, các câu hỏi về Greenland đã phủ bóng lên bầu không khí ngoại giao vốn được đánh giá là tích cực.

Đứng cạnh đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner – con rể Tổng thống Trump – lãnh đạo Anh và Pháp đều tránh đưa ra chỉ trích trực diện đối với Washington, lo ngại làm suy yếu vai trò của Mỹ trong tiến trình hòa bình Ukraine.

Theo Mujtaba Rahman, Giám đốc phụ trách châu Âu của Eurasia Group, châu Âu hiện không có đủ đòn bẩy để đối đầu trực diện với Mỹ. “Nhiều nhà lãnh đạo châu Âu muốn nói cứng, muốn chỉ ra điều đang diễn ra, nhưng họ không ở vị thế để làm vậy. Trong thời gian dài, an ninh của châu Âu đã được giao phó cho Mỹ”, ông nhận định.

“Câu giờ” để tái vũ trang

Theo ông Rahman, ưu tiên hàng đầu của châu Âu trong năm nay vẫn là giữ Mỹ tiếp tục can dự vào Ukraine, ngay cả khi điều đó đồng nghĩa với việc gây áp lực buộc Đan Mạch phải tìm kiếm một “dàn xếp” nào đó với Washington liên quan đến Greenland.

“Châu Âu về cơ bản không có lựa chọn nào khác, bởi quá trình tái vũ trang của họ cần từ 3 đến 5 năm”, ông nói.

Dù đã gánh phần lớn chi phí hỗ trợ quốc phòng cho Ukraine trong hơn một năm qua, châu Âu vẫn phụ thuộc nặng nề vào vũ khí và công nghệ quân sự của Mỹ. Điều này khiến Brussels và các thủ đô châu Âu khó có thể gây sức ép mạnh mẽ với Washington trong ngắn hạn.

Đòn bẩy còn sót lại của châu Âu

Tuy nhiên, một số chuyên gia cho rằng châu Âu không hoàn toàn “tay trắng”. Daniel Fried, cựu Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ phụ trách châu Âu, nhận định rằng các nhà sản xuất quốc phòng châu Âu vẫn có khả năng cạnh tranh với Mỹ trong nhiều lĩnh vực.

“Châu Âu không phải là bên duy nhất có thể sản xuất máy bay chiến đấu. Nếu cần, họ hoàn toàn có thể hạn chế chia sẻ những công nghệ tiên tiến như máy bay không người lái”, ông Fried nói.

Một số tiếng nói cứng rắn hơn tại châu Âu kêu gọi hành động tức thì. Nghị sĩ Nghị viện châu Âu Raphael Glucksmann đề xuất EU thiết lập một căn cứ quân sự thường trực tại Greenland nhằm gửi “thông điệp rõ ràng” tới Washington.

Tuy vậy, Majda Ruge, chuyên gia cấp cao của Hội đồng Đối ngoại châu Âu, cảnh báo rằng mục tiêu không nên là đối đầu quân sự với Mỹ. Thay vào đó, châu Âu cần làm rõ cái giá chính trị, kinh tế và liên minh mà Washington sẽ phải trả nếu hành động đơn phương.

Dư luận Mỹ và nỗi lo dài hạn của châu Âu

Theo khảo sát của YouGov hồi tháng 8, chỉ 7% người Mỹ ủng hộ việc sử dụng vũ lực để kiểm soát Greenland, trong khi 72% phản đối. Dù vậy, giới chức châu Âu lo ngại rằng sự phản đối trong dư luận Mỹ có thể không đủ để kiềm chế các quyết định của Nhà Trắng.

“Mọi người đã nhận ra rằng đây không phải là một ý tưởng bộc phát. Tổng thống Trump hoàn toàn nghiêm túc”, một nghị sĩ Anh nhận định.

Theo Mujtaba Rahman, với nhiều quốc gia châu Âu, chiến lược hiện nay đơn giản là “câu giờ”. “Đây là một cây cầu tạm. Cho đến khi châu Âu có thể tự bảo vệ mình, họ buộc phải tiếp tục làm việc với chính quyền Tổng thống Trump”, ông nói.