Cảnh báo cú sốc năng lượng mới: Gần 80 quốc gia kích hoạt biện pháp khẩn cấp

Cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu được đánh giá đang bước sang giai đoạn căng thẳng hơn bao giờ hết khi xung đột Mỹ - Iran chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, còn tuyến vận chuyển dầu chiến lược qua eo biển Hormuz tiếp tục đối mặt nguy cơ gián đoạn.

Theo tờ Financial Times, gần 80 quốc gia đã phải kích hoạt các biện pháp khẩn cấp để bảo vệ nền kinh tế trước cú sốc năng lượng lan rộng. Nhiều chuyên gia cảnh báo thế giới có thể sớm đối mặt một cuộc khủng hoảng mới nghiêm trọng hơn cả năm 2022.

Thế giới không còn nhiều thời gian để chống đỡ

Ông Paul Diggle, kinh tế trưởng của quỹ đầu tư Aberdeen, cho biết tổ chức này đang tính đến kịch bản giá dầu Brent tăng vọt lên 180 USD/thùng nếu nguồn cung từ Trung Đông tiếp tục bị bóp nghẹt.

Theo ông Diggle, đây chưa phải kịch bản cơ sở nhưng thị trường đang trở nên cực kỳ mong manh.

“Nguồn cung hiện không còn nhiều dư địa để chống chịu”, ông nhận định.

Áp lực lên thị trường dầu mỏ đang ngày càng lớn khi mùa hè tại Bắc bán cầu bắt đầu. Nhu cầu đi lại, du lịch và sử dụng điều hòa tăng mạnh khiến lượng tiêu thụ nhiên liệu leo thang đúng thời điểm dự trữ dầu toàn cầu giảm nhanh chưa từng thấy.

Giới giao dịch quốc tế cảnh báo nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị gián đoạn, giá dầu, xăng, dầu diesel và nhiên liệu hàng không có thể còn tăng sốc trong thời gian tới.

Gần 80 quốc gia tung biện pháp khẩn cấp

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế, số quốc gia triển khai các biện pháp ứng phó khẩn cấp đã tăng từ 55 lên 76 nước chỉ trong chưa đầy 2 tháng.

Australia công bố gói 10 tỷ USD để tăng dự trữ nhiên liệu và phân bón. Pháp chuẩn bị mở rộng các chương trình hỗ trợ kinh tế. Trong khi đó, Ấn Độ kêu gọi người dân hạn chế mua vàng và giảm du lịch nước ngoài nhằm bảo vệ nguồn ngoại tệ.

Nhiều chuyên gia lo ngại nếu khủng hoảng kéo dài, thế giới có thể chứng kiến tình trạng áp dụng định mức nhiên liệu, gián đoạn sản xuất công nghiệp và suy giảm tăng trưởng trên diện rộng.

Ông Apostolos Tzitzikostas, quan chức phụ trách giao thông của Liên minh châu Âu, cảnh báo kinh tế toàn cầu hoàn toàn có thể rơi vào suy thoái nếu xung đột tại Trung Đông không sớm kết thúc.

Dự trữ dầu toàn cầu đang “bốc hơi”

Theo dữ liệu từ IEA, kể từ khi chiến sự bùng phát, nhu cầu dầu toàn cầu đã vượt nguồn cung thực tế khoảng 6 triệu thùng/ngày. Một số tổ chức thậm chí cho rằng mức thiếu hụt thực tế lên tới 8-9 triệu thùng/ngày.

Để cứu thị trường, nhiều quốc gia liên tục xả kho dự trữ chiến lược. Hiện khoảng 2 triệu thùng dầu/ngày đang được bổ sung từ các kho khẩn cấp, nhưng phần lớn chương trình giải phóng dự trữ dự kiến kết thúc trong tháng 7.

IEA cho biết lượng dầu tồn kho toàn cầu đã giảm gần 380 triệu thùng kể từ khi xung đột bắt đầu.

Tuy nhiên, điều đáng lo là không phải toàn bộ lượng dầu dự trữ đều có thể sử dụng ngay. Một phần lớn phải duy trì tối thiểu để đảm bảo hoạt động của hệ thống đường ống, nhà máy lọc dầu và kho chứa.

Nhiều chuyên gia cảnh báo thị trường có thể rơi vào trạng thái “tê liệt” trước cả khi lượng dầu dự trữ cạn kiệt hoàn toàn.

Ngân hàng JPMorgan dự báo tồn kho dầu tại các nước OECD có thể sớm rơi xuống mức tối thiểu cần thiết cho vận hành ổn định của hệ thống năng lượng toàn cầu.

Giá dầu chưa phải mức đáng sợ nhất

Dù giá dầu Brent hiện đã vượt 105 USD/thùng, nhiều chuyên gia cho rằng thị trường vẫn chưa bước vào vùng “đau đớn” đủ để nhu cầu tiêu thụ sụt giảm mạnh.

Ông Paul Horsnell từ Viện Nghiên cứu Năng lượng Oxford nhận định mức giá hiện nay vẫn thấp hơn nhiều so với đỉnh hơn 140 USD/thùng từng xuất hiện trong quá khứ.

Tuy nhiên, nếu giá dầu vượt mốc 150 USD/thùng, nguy cơ đình lạm và suy thoái kinh tế toàn cầu sẽ tăng vọt.

Các nước phát triển hiện chủ yếu chịu áp lực từ giá năng lượng leo thang, nhưng nhiều quốc gia đang phát triển đã bắt đầu đối mặt nguy cơ thiếu nhiên liệu thực sự.

Pakistan, Sri Lanka và Philippines thậm chí đã phải áp dụng tuần làm việc 4 ngày nhằm tiết kiệm năng lượng và giảm áp lực nhập khẩu nhiên liệu.

Ngành hàng không và hóa dầu chịu cú đánh trực diện

Theo bà Kim Fustier, chuyên gia dầu khí tại HSBC, nhóm nhiên liệu tinh chế như xăng, dầu diesel và nhiên liệu bay đang trở thành “điểm nóng” của cuộc khủng hoảng hiện nay.

Nhiều nhà máy lọc dầu đang hạn chế mua dầu thô vì giá quá cao và chi phí vận chuyển tăng mạnh. Thay vào đó, họ chọn cách rút dần lượng tồn kho hiện có và chờ đợi xung đột sớm hạ nhiệt.

Dù vậy, các tổ chức tài chính lớn vẫn hy vọng giá dầu có thể giảm trở lại dưới 100 USD/thùng nếu nguồn cung được cải thiện trong thời gian tới.

Các chuyên gia của Morgan Stanley nhận định kinh tế toàn cầu hiện vẫn được hỗ trợ bởi làn sóng đầu tư AI và sức tiêu dùng tương đối ổn định. Tuy nhiên, nếu căng thẳng tiếp tục leo thang và giá dầu vượt 150 USD/thùng, thế giới có thể phải đối mặt tình trạng thiếu hụt nguồn cung thực tế, đứt gãy chuỗi cung ứng và nguy cơ suy thoái diện rộng.