Căng thẳng chưa hạ nhiệt: Điều gì khiến Iran nói “không” với đối thoại?

Bất chấp những tín hiệu “xuống thang” từ phía Mỹ, Iran vẫn kiên quyết phủ nhận việc tham gia đàm phán trực tiếp, cho thấy khoảng cách giữa hai bên vẫn còn rất xa trong nỗ lực tìm kiếm giải pháp cho cuộc xung đột kéo dài hơn 3 tuần qua.

Hoài nghi sâu sắc về thiện chí của Mỹ

Ngày 23/3, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Washington và Tehran đã có các cuộc trao đổi mang tính xây dựng nhằm chấm dứt căng thẳng tại Trung Đông. Tuy nhiên, phía Iran nhanh chóng bác bỏ thông tin này.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei khẳng định Tehran không tiến hành bất kỳ cuộc đàm phán nào với Washington, mà chỉ truyền đạt lập trường thông qua các bên trung gian.

Theo giới phân tích, nguyên nhân cốt lõi khiến Iran chưa sẵn sàng đối thoại nằm ở sự thiếu niềm tin. Tehran cho rằng các tuyên bố ngoại giao của Mỹ không đáng tin cậy khi chính Washington bị cáo buộc là bên khơi mào và tiếp tục leo thang xung đột.

“Iran đã bị tấn công ngay trong thời điểm đang đàm phán trước đây. Đó là sự phản bội ngoại giao,” một quan chức Iran nhấn mạnh.

Những trải nghiệm trong quá khứ khiến Tehran lo ngại rằng bất kỳ đề xuất đàm phán nào từ Mỹ cũng có thể là “cái bẫy”, đặc biệt trong bối cảnh Washington vẫn gia tăng hiện diện quân sự trong khu vực.

Bất đồng sâu sắc về điều kiện đàm phán

Không chỉ thiếu niềm tin, hai bên còn tồn tại khác biệt lớn về các điều kiện để tiến tới hòa bình.

Iran được cho là sẽ yêu cầu Mỹ phải chấm dứt hoàn toàn xung đột, dỡ bỏ toàn bộ lệnh trừng phạt, bồi thường thiệt hại chiến tranh và đưa ra các ضمان an ninh ràng buộc. Đồng thời, Tehran kiên quyết không chấp nhận bất kỳ hạn chế nào đối với chương trình tên lửa đạn đạo.

Ngoài ra, quyền kiểm soát eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung năng lượng toàn cầu – cũng được xem là một “lằn ranh đỏ” của Iran.

Trong khi đó, các yêu cầu từ phía Mỹ, bao gồm việc hạn chế chương trình tên lửa và hạt nhân, lại là điều Tehran khó có thể chấp nhận. Sự đối lập này khiến khả năng đạt được thỏa thuận trong ngắn hạn trở nên rất mong manh.

Áp lực nội bộ và toan tính chiến lược

Bên cạnh yếu tố đối ngoại, Iran cũng đối mặt với nhiều ràng buộc từ bên trong. Ảnh hưởng gia tăng của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo cùng những biến động trong bộ máy lãnh đạo khiến dư địa đàm phán của Tehran bị thu hẹp.

Giới quan sát cho rằng trong bối cảnh hiện tại, việc nhượng bộ có thể bị xem là dấu hiệu yếu thế, gây bất lợi cho chính quyền Iran cả về chính trị lẫn quân sự.

Sẵn sàng cho kịch bản xung đột kéo dài

Dù chịu nhiều thiệt hại, Iran vẫn phát đi thông điệp sẵn sàng tiếp tục đối đầu lâu dài. Chiến lược của Tehran dựa trên việc kéo dài xung đột để gia tăng chi phí cho đối phương, đặc biệt thông qua các biện pháp gây gián đoạn thị trường năng lượng và an ninh hàng hải.

Các chuyên gia nhận định Iran không cần giành chiến thắng tuyệt đối về quân sự, mà chỉ cần khiến cuộc chiến trở nên quá tốn kém đối với Mỹ và các đồng minh.

Trong bối cảnh đó, một thỏa thuận ngừng bắn chỉ có thể được Tehran chấp nhận nếu đi kèm các ضمان chắc chắn rằng xung đột sẽ không tái diễn trong tương lai.

Triển vọng đàm phán vẫn mờ mịt

Nhìn tổng thể, sự thiếu tin tưởng, bất đồng về điều kiện và những toan tính chiến lược khiến Iran chưa sẵn sàng ngồi vào bàn đàm phán với Mỹ.

Dù các kênh trung gian vẫn đang nỗ lực thúc đẩy đối thoại, khả năng đạt được một thỏa thuận trong thời gian tới vẫn là dấu hỏi lớn, khi cả hai bên đều chưa sẵn sàng nhượng bộ những lợi ích cốt lõi của mình.