Brazil trong tâm bão thuế quan: Trả đũa hay tìm đồng minh mới?

Ngày 9/7/2025, cựu Tổng thống Donald Trump – người đang dẫn đầu cuộc đua tái nhiệm – tuyên bố áp mức thuế 50% lên hàng hóa nhập khẩu từ Brazil, bao gồm các mặt hàng chủ lực như cà phê, đồng, dầu thô, thịt bò và nước ép trái cây. Lý do được viện dẫn là “bảo vệ sản xuất nội địa Mỹ” trước các chính sách “bán phá giá” từ các nước thứ ba.

Tuyên bố này đã làm rung chuyển thị trường hàng hóa toàn cầu, gây lo ngại về một cuộc chiến thương mại mới có thể làm gián đoạn chuỗi cung ứng.

1. TÁC ĐỘNG VỚI BRAZIL: ĐAU NGẮN HẠN – LO DÀI HẠN

Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn thứ hai của Brazil, với kim ngạch đạt 38 tỷ USD trong năm 2024, chỉ xếp sau Trung Quốc. Việc đánh thuế 50% trực tiếp khiến các doanh nghiệp Brazil mất đi lợi thế cạnh tranh, đặc biệt là trong nhóm nông sản có biên lợi nhuận mỏng như cà phê và thịt bò.

Brazil trong tâm bão thuế quan: Trả đũa hay tìm đồng minh mới?

Hình: Biến động tỷ giá đồng real Brazil tăng mạnh sau khi ông Trump tuyên bố áp thuế 50% lên hàng hóa Brazil, làm dấy lên căng thẳng chính trị với Tổng thống Lula (Bloomberg, 2025).

Các nhóm ngành bị ảnh hưởng nặng gồm:

- Nông nghiệp: Cà phê arabica, cam, nước ép trái cây, thịt đỏ.

- Khoáng sản: Đồng, quặng sắt, dầu thô.

- Chế tạo: Bột gỗ, máy móc, thiết bị hàng không.

Nhiều hiệp hội ngành hàng tại Brazil đã lên tiếng yêu cầu chính phủ có biện pháp đối phó, trong khi đồng real chịu áp lực giảm và biến động mạnh nhất kể từ sau cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ năm ngoái.

3. PHẢN ỨNG CHÍNH SÁCH CỦA BRAZIL

Tổng thống Luiz Inácio Lula da Silva – người có xu hướng trái ngược với ông Trump – tuyên bố Brazil sẽ không vội đáp trả bằng thuế quan tương tự, mà thay vào đó tìm cách “mở rộng quan hệ thương mại với các đối tác đáng tin cậy hơn.”

Bộ Ngoại giao và Bộ Công Thương Brazil đang:

- Tăng tốc đàm phán xuất khẩu sang Trung Quốc và khối ASEAN.

- Xem xét khởi kiện tại WTO nếu Mỹ chính thức ban hành thuế.

- Hỗ trợ doanh nghiệp Brazil chuyển hướng sang thị trường phi Mỹ, đặc biệt trong ngành nông sản và khai khoáng.

4. “XOAY TRỤC” SANG TRUNG QUỐC – CƠ HỘI & THÁCH THỨC

Trung Quốc từ lâu đã là đối tác thương mại lớn nhất của Brazil, với kim ngạch hai chiều đạt gần 90 tỷ USD trong năm 2024. Các mặt hàng như đậu tương, dầu thô, quặng sắt và thịt bò đang chiếm tỷ trọng lớn trong xuất khẩu sang Trung Quốc.

Hình: Trung Quốc đã chuyển hướng mạnh sang nhập khẩu nông sản từ Brazil sau khi Mỹ áp thuế lần đầu năm 2018. Đến năm 2024, Brazil vượt Mỹ trở thành nguồn cung lớn nhất, chiếm khoảng 22% tổng kim ngạch nông sản nhập khẩu của Trung Quốc (Reuters, Trade Data Monitor).

Hiện tại, việc Mỹ áp thuế lại vô tình tạo điều kiện để Trung Quốc đàm phán sâu hơn, như:

- Mở thêm hạn ngạch nhập khẩu cà phê arabica và nước ép trái cây Brazil.

- Tái kích hoạt các thỏa thuận thương mại song phương đã bị đình trệ từ 2023.

- Đẩy mạnh hợp tác hạ tầng – logistics giúp hàng hóa Brazil vào châu Á thuận lợi hơn.

Tuy nhiên, quá trình xoay trục này không đơn giản, vì:

- Trung Quốc thường đàm phán giá thấp hơn và yêu cầu điều kiện kỹ thuật cao hơn.

- Sự phụ thuộc quá mức vào Trung Quốc cũng có thể gây rủi ro chính trị dài hạn cho Brazil.

5. GÓC NHÌN CHO NHÀ ĐẦU TƯ HÀNG HÓA

KẾT LUẬN

Brazil đang ở giữa hai cực của cuộc đối đầu thương mại mới. Nếu mất thị trường Mỹ, nước này buộc phải tăng cường xuất khẩu sang Trung Quốc – một lựa chọn mang lại cả cơ hội lẫn rủi ro dài hạn.

Với thị trường hàng hóa, đây là thời điểm nhà đầu tư cần theo dõi sát phản ứng chính sách của Brazil và Trung Quốc, đặc biệt là các tín hiệu từ WTO và các hiệp định thương mại song phương mới.