Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ: Thử thách quyền lực lớn nhất của ông Trump trước năm 2028

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ diễn ra vào ngày 03/11 (giờ Mỹ) sẽ quyết định bên nào kiểm soát Quốc hội Mỹ trong phần còn lại của nhiệm kỳ Tổng thống Donald Trump. Cử tri Mỹ sẽ lựa chọn liệu ông Trump có tiếp tục duy trì quyền kiểm soát mạnh mẽ của đảng Cộng hòa tại Washington, hay phải bước vào giai đoạn “vịt què” (lameduck) sau chiến thắng của đảng Dân chủ.

Nếu đảng Cộng hòa giành chiến thắng, ông Trump có thể tiếp tục trải qua hai năm mà ít gặp sự phản kháng từ Quốc hội, qua đó thúc đẩy các gói chính sách lớn. Ngược lại, nếu đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát một hoặc cả hai viện, những ưu tiên lập pháp còn lại của Tổng thống sẽ bị cản trở nghiêm trọng, thậm chí các hoạt động cơ bản của chính phủ cũng có nguy cơ rơi vào bế tắc.

Các nhà cái và những cuộc thăm dò dư luận trước ngày bầu cử đều đánh giá đảng Dân chủ có lợi thế, đặc biệt trong cuộc đua giành lại quyền kiểm soát Hạ viện từ tay đảng Cộng hòa. Tuy nhiên, cán cân quyền lực chỉ được xác định sau khi toàn bộ phiếu bầu được kiểm đếm. Quá trình này có thể kéo dài vài ngày, thậm chí vài tuần trong một số trường hợp. Cuộc đua tại Thượng viện được dự báo đặc biệt sít sao. Nếu kết quả phụ thuộc vào bang Alaska, cả nước có thể phải chờ đợi trong lúc bang này tiến hành kiểm phiếu.

"Kết quả bầu cử có thể kích hoạt phản ứng tức thì của thị trường, đặc biệt khi cục diện tại Thượng viện dần sáng tỏ", nhóm Chiến lược Chính sách Washington thuộc công ty Stifel viết trong báo cáo phân tích công bố vào ngày 01/11. Nhóm này dự báo đảng Dân chủ sẽ giành Hạ viện, trong khi cuộc đua tại Thượng viện vẫn quá sít sao để đưa ra kết luận.

"Tuy nhiên, phản ứng giao dịch ban đầu của thị trường có thể đảo chiều khi nhà đầu tư nhận ra rằng bế tắc chính sách vẫn là kịch bản có khả năng xảy ra cao nhất trong cả hai trường hợp", trích từ báo cáo.

Hiện đảng Cộng hòa cũng kiểm soát Thượng viện với ưu thế đa số lớn hơn so với tại Hạ viện.

Nếu đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát một trong hai viện, quá trình hoạch định chính sách tại Washington sẽ rơi vào tình trạng bế tắc nghiêm trọng hơn. Các dự luật ngân sách theo cơ chế hòa giải ngân sách (budget reconciliation) do một đảng đơn phương thúc đẩy, vốn là công cụ lập pháp được sử dụng cho phần lớn thay đổi lớn về chi tiêu và chính sách trong bối cảnh thế đa số tại Quốc hội đang rất sít sao, sẽ không còn khả thi.

Khi đó, việc thông qua luật sẽ đòi hỏi sự đồng thuận giữa hai đảng. Những dự luật bắt buộc phải được thông qua, chẳng hạn các gói cấp ngân sách cho chính phủ, chi tiêu quốc phòng và kế hoạch nâng trần nợ công sắp tới, sẽ trở nên quan trọng hơn, nhưng đồng thời cũng dễ gây tranh cãi hơn.

Trong một Quốc hội bị chia rẽ, đảng không kiểm soát Nhà Trắng thường tận dụng những thời điểm như đàm phán ngân sách chính phủ hoặc nâng trần nợ công để buộc đảng đa số phải nhượng bộ. Chiến thuật này có thể đẩy hai bên vào thế đối đầu căng thẳng, thậm chí sát bờ vực khủng hoảng.

"Nếu đảng Cộng hòa đi ngược lại dự đoán phổ biến và vẫn duy trì được thế đa số tại Thượng viện, chúng tôi kỳ vọng sẽ xuất hiện một đợt phục hồi trên thị trường ở những ngành có thể chịu tác động tiêu cực nếu đảng Dân chủ chiến thắng", Stifel nhận định.

Theo công ty này, đảng Dân chủ vẫn sẽ kiểm soát Hạ viện và tình trạng bế tắc chính sách sẽ tiếp diễn. Trong kịch bản đó, các thượng nghị sĩ Cộng hòa sẽ đóng vai trò kiềm chế cả đảng Dân chủ lẫn nhiều khuynh hướng dân túy của ông Trump.

Giới phân tích cũng dự báo đảng Dân chủ sẽ tận dụng bất kỳ thế đa số nào tại Quốc hội để mở các cuộc điều tra nhằm vào Nhà Trắng và những doanh nghiệp từng hợp tác với chính quyền Trump. Đảng nắm quyền đa số có quyền triệu tập nhân chứng và yêu cầu cung cấp tài liệu thông qua các ủy ban của Quốc hội.

Các cuộc thăm dò cho thấy khả năng đảng Dân chủ giành chiến thắng tại cả Hạ viện lẫn Thượng viện là có thể xảy ra. Trong trường hợp này, đảng Dân chủ có thể quyết liệt hơn trong việc thúc đẩy các biện pháp hòa giải ngân sách theo đường lối riêng của đảng. Dù những dự luật như vậy khó trở thành luật, chúng vẫn có thể giúp đảng Dân chủ khuếch đại tiếng nói và thông điệp chính trị trước cuộc bầu cử Tổng thống năm 2028.

Ông Trump vẫn có quyền phủ quyết các dự luật được Quốc hội thông qua, qua đó hạn chế đáng kể khả năng những đề xuất lập pháp của đảng Dân chủ trở thành luật.

Việc thông qua các dự luật bắt buộc có thể thuận lợi hơn đôi chút nếu đảng Dân chủ kiểm soát cả hai viện. Tuy nhiên, các thỏa thuận vẫn cần được đàm phán với Nhà Trắng. Bên cạnh đó, quy tắc câu giờ (Filibuster) tại Thượng viện, theo đó một dự luật thường cần ít nhất 60 phiếu để vượt qua bước cản trở tranh luận và tiến tới biểu quyết, vẫn có thể buộc hai đảng phải hợp tác. Khả năng đảng nào giành quyền kiểm soát Thượng viện đạt được ít nhất 60 ghế là rất thấp.

Các nghị sĩ Dân chủ tại cả Hạ viện và Thượng viện sẽ nhanh chóng tận dụng cơ hội để dẫn dắt các cuộc điều tra nhằm vào Nhà Trắng và giới doanh nghiệp nếu giành được quyền kiểm soát.

Dù Quốc hội bị chia rẽ hay đảng Dân chủ kiểm soát cả hai viện, giới phân tích đều dự báo ông Trump sẽ gia tăng sử dụng các sắc lệnh hành pháp do tình trạng bế tắc tại Quốc hội.

Một khả năng khác là đảng Cộng hòa tiếp tục kiểm soát cả Hạ viện lẫn Thượng viện. Khi đó, chương trình nghị sự lập pháp còn lại của ông Trump có thể tiếp tục được triển khai, đồng thời cục diện chính sách hiện tại về cơ bản được duy trì.

Đảng Dân chủ vẫn có một số đòn bẩy nhất định, chủ yếu nhờ quy tắc filibuster yêu cầu ngưỡng 60 phiếu tại Thượng viện. Tuy nhiên, khả năng mở các cuộc điều tra nhằm vào Nhà Trắng và giới doanh nghiệp của đảng này sẽ bị hạn chế.