Bắt giữ Maduro: Đòn chí mạng của Mỹ vào tham vọng năng lượng Trung Quốc

Việc Mỹ bắt giữ Tổng thống Maduro ngay sau thỏa thuận dầu mỏ 20 năm giữa Trung Quốc và Venezuela đã làm đảo lộn bàn cờ địa chính trị, kéo theo những hệ lụy đáng kể với lợi ích kinh tế và chiến lược của Bắc Kinh.

Theo Washington Post, vào lúc 19h30 tối 3/1 (giờ địa phương), Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro vẫn xuất hiện công khai trên Telegram, ca ngợi cuộc gặp cùng ngày với Đặc phái viên Trung Quốc về các vấn đề Mỹ Latinh Khâu Tiểu Kỳ là “rất thành công”. Ông tái khẳng định tình hữu nghị “bền chặt như anh em”, gọi quan hệ Trung Quốc – Venezuela là mối quan hệ đã được thời gian kiểm chứng, đồng thời nhấn mạnh cam kết hợp tác chiến lược nhằm thúc đẩy một trật tự thế giới đa cực, hòa bình và phát triển.

Sự kiện Tổng thống Venezuela Maduro bị quân đội Mỹ tập kích vào thủ đô Caracas bắt giữ khiến Trung Quốc phản ứng mạnh mẽ. 

Đó cũng là dấu hiệu công khai cuối cùng của ông Maduro. Chỉ hơn sáu giờ sau, quân đội Mỹ tiến hành không kích Caracas và bắt giữ Tổng thống Venezuela – một diễn biến khiến Bắc Kinh thực sự choáng váng.

Ngay trong đêm, Bộ Ngoại giao Trung Quốc ra tuyên bố hiếm thấy về mức độ gay gắt, bày tỏ “sự sửng sốt sâu sắc” trước việc Mỹ sử dụng vũ lực với một quốc gia có chủ quyền và trực tiếp ra tay với nguyên thủ quốc gia đó. Bắc Kinh kịch liệt lên án Washington vi phạm luật pháp quốc tế, xâm phạm chủ quyền Venezuela và làm gia tăng bất ổn tại khu vực Mỹ Latinh – Caribe.

Một nhà ngoại giao Trung Quốc tại Caracas, được Washington Post dẫn lời giấu tên, cho biết các cán bộ ngoại giao nước này “hoàn toàn bị sốc”, buộc phải liên tục gửi báo cáo khẩn về Bắc Kinh. Theo Neil Thomas, chuyên gia nghiên cứu chính trị Trung Quốc tại Asia Society Policy Institute, phản ứng của Trung Quốc lần này sử dụng “những ngôn từ cực kỳ mạnh, vốn chỉ xuất hiện trong các vụ ám sát hoặc thảm họa nghiêm trọng”.

Việc ông Maduro bị lật đổ cũng đồng nghĩa với sự sụp đổ đột ngột của trụ cột chính trị mà Trung Quốc đã hậu thuẫn trong nhiều năm. Bắc Kinh là đồng minh quan trọng nhất của Caracas, không chỉ thông qua các khoản cho vay khổng lồ mà còn bằng việc mua phần lớn dầu thô xuất khẩu của Venezuela. Khoảng 80% lượng dầu xuất khẩu của quốc gia Nam Mỹ này được đưa sang Trung Quốc.

Chỉ vài tháng trước, vào tháng 5/2025, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Maduro còn gặp gỡ bên lề lễ kỷ niệm Ngày Chiến thắng tại Nga. Khi đó, ông Tập gọi quan hệ hai nước là “đối tác chiến lược toàn diện trong mọi hoàn cảnh” và tái khẳng định sự ủng hộ đối với chủ quyền Venezuela.

Giới quan sát cho rằng, Venezuela nhiều khả năng sẽ sớm xuất hiện một chính phủ thân Mỹ và phương Tây, thay thế mô hình quốc hữu hóa kiểu Chávez–Maduro bằng kinh tế thị trường thuần túy hơn. Sự đảo chiều này không chỉ tái định hình địa chính trị Nam Mỹ, mà còn giáng đòn mạnh vào chiến lược đối ngoại và an ninh năng lượng của Trung Quốc.

Tổng thống Maduro và Đặc phái viên Trung Quốc Khưu Tiểu Kỳ.

Venezuela trong bàn cờ chiến lược của Bắc Kinh

Với vị trí án ngữ các tuyến thương mại Caribe – Đại Tây Dương, Venezuela là mắt xích quan trọng trong sáng kiến “Vành đai – Con đường”. Quan hệ kinh tế song phương được gây dựng từ thời Hugo Chávez, nâng cấp thành đối tác chiến lược từ đầu những năm 2000 và đến năm 2023 đạt mức “đối tác chiến lược toàn diện”.

Thông qua mô hình “đổi dầu lấy tín dụng”, Trung Quốc đã rót cho Venezuela hàng chục tỷ USD – gần một nửa tổng tín dụng Bắc Kinh dành cho Mỹ Latinh – để đổi lấy dầu thô và tài nguyên khoáng sản. Venezuela sở hữu hơn 300 tỷ thùng dầu, trữ lượng lớn nhất thế giới.

Những năm gần đây, xuất khẩu dầu Venezuela sang Trung Quốc tăng mạnh. Riêng tháng 12/2025, lượng dầu Trung Quốc nhập khẩu từ Venezuela vượt 600.000 thùng/ngày – mức kỷ lục, đưa Bắc Kinh trở thành khách hàng lớn nhất của Caracas. Song song với đó, doanh nghiệp Trung Quốc hiện diện sâu rộng tại Venezuela trong các lĩnh vực năng lượng, viễn thông, hạ tầng và logistics.

Biểu đồ về các khoản tiền Trung Quốc cho Venezuela vay các năm (đơn vị tính: 100 triệu USD).

Ba tác động lớn với kinh tế đối ngoại Trung Quốc

Thứ nhất, cú sốc với thương mại và an ninh năng lượng.

Dầu mỏ là trụ cột trong quan hệ kinh tế Trung Quốc – Venezuela, chiếm khoảng 4% tổng lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc và đóng vai trò quan trọng trong chiến lược đa dạng hóa nguồn cung. Một chính phủ mới thân phương Tây có thể thu hẹp hợp tác với Trung Quốc để đổi lấy việc dỡ bỏ trừng phạt và viện trợ từ Mỹ, khiến chuỗi cung ứng dầu mỏ gián đoạn trong ngắn hạn và làm suy giảm thương mại song phương.

Thứ hai, rủi ro với các khoản nợ khổng lồ.

World Energy News ngày 24/8 đưa tin một công ty tư nhân Trung Quốc ký một thỏa thuận kéo dài 20 năm để sản xuất dầu tại Venezuela. 

Venezuela hiện là con nợ lớn nhất của Trung Quốc tại Mỹ Latinh, với dư nợ ước khoảng 20 tỷ USD, chủ yếu hoàn trả bằng dầu. Chính quyền mới có thể đặt lại vấn đề pháp lý của các khoản vay, yêu cầu tái cơ cấu, thậm chí ưu tiên trả nợ cho chủ nợ phương Tây, làm gia tăng rủi ro thu hồi vốn của Bắc Kinh.

Thứ ba, thách thức cho doanh nghiệp Trung Quốc.

Huawei là một trong những công ty Trung Quốc ở Venezuela đối mặt với rủi ro cao tới đây.

Các doanh nghiệp Trung Quốc, đặc biệt trong lĩnh vực dầu khí và viễn thông, đối mặt nguy cơ bị rà soát hoặc hủy hợp đồng. Những cái tên như Huawei, ZTE hay các công ty dầu khí tư nhân Trung Quốc có thể bị thay thế bởi doanh nghiệp Mỹ và châu Âu. Ngắn hạn là rủi ro lớn, còn trung – dài hạn sẽ phụ thuộc vào cục diện cạnh tranh Trung – Mỹ và định hướng đối ngoại của chính quyền mới tại Caracas.

Tổng thể, việc Mỹ bắt giữ Tổng thống Maduro không chỉ là biến cố chính trị nội bộ Venezuela, mà là một cú xoay trục địa chính trị mang hệ quả sâu rộng. Với Trung Quốc, đây là cú sốc lớn, buộc Bắc Kinh phải tính toán lại chiến lược năng lượng, tài chính và ảnh hưởng của mình tại Mỹ Latinh trong một trật tự đang đổi chiều nhanh chóng.