#KT vĩ mô

24HMONEY đã kiểm duyệt

Báo động tình trạng hơn 1,6 triệu thanh niên Việt Nam "Ba không": Không việc làm, không học, không hành

Số thanh niên Việt Nam từ 15–24 tuổi không có việc làm, không đi học hay tham gia đào tạo trong quý III/2025 lên tới 1,6 triệu người, tăng hơn 250.000 người so với quý trước. Theo bà Nguyễn Thị Thanh Mai – Quyền Trưởng ban Thống kê Dân số và Lao động (Bộ Tài chính), nguyên nhân chủ yếu đến từ yếu tố mùa vụ, khi nhiều sinh viên mới tốt nghiệp hoặc kết thúc năm học nhưng chưa tìm được việc làm ổn định.

Gia tăng mang tính mùa vụ, nhưng vẫn là tín hiệu đáng lo

Trao đổi với Tuổi Trẻ Online ngày 3/11, bà Nguyễn Thị Thanh Mai – Quyền Trưởng ban Thống kê Dân số và Lao động (Cục Thống kê) – cho biết, sự gia tăng trên có yếu tố mang tính mùa vụ, chủ yếu do nhiều sinh viên và học sinh vừa tốt nghiệp hoặc kết thúc năm học nhưng chưa kịp tìm được việc làm hoặc định hướng học tập mới.

“Nhóm thanh niên này bao gồm cả những người đang tìm việc nhưng chưa có cơ hội, cũng như những người không có nhu cầu tham gia thị trường lao động hoặc hệ thống đào tạo”, bà Mai cho biết thêm.

“1,6 triệu người 3 không” – con số vượt cả lượng thất nghiệp toàn quốc

Điểm đáng chú ý là trong khi nhóm thanh niên “không việc – không học – không đào tạo” lên tới 1,6 triệu người, thì tổng số người thất nghiệp trong cả nước quý 3 chỉ là 1 triệu người.

Theo chuẩn thống kê quốc tế, những người không làm việc và cũng không tìm việc sẽ không được tính vào lực lượng lao động. Do đó, nhóm “ngoài lực lượng lao động” này phản ánh một khoảng trống xã hội đáng kể, bao gồm phụ nữ mang thai hoặc chăm con nhỏ, thanh thiếu niên nghỉ học sớm, hoặc những người chưa sẵn sàng làm việc.

Thị trường việc làm phục hồi nhưng chưa bền vững

Tổng lực lượng lao động từ 15 tuổi trở lên trong quý 3 đạt 53,3 triệu người, trong đó 52,3 triệu người có việc làm – tăng hơn 260.000 người so với quý trước. Tuy nhiên, sự phục hồi này không đồng đều giữa các khu vực: Thành thị tăng hơn 644.000 người có việc làm, Trong khi nông thôn giảm gần 93.000 người.

Bên cạnh đó, tỷ lệ lao động phi chính thức vẫn chiếm tới 63,4% tổng số người có việc làm. Dù giảm nhẹ so với năm ngoái, nhưng con số này cho thấy sự phụ thuộc lớn của nền kinh tế vào khu vực thiếu ổn định, nơi người lao động không được hưởng đầy đủ các chính sách an sinh như bảo hiểm thất nghiệp, học nghề hay hỗ trợ việc làm.

Áp lực thu nhập và năng suất lao động

Theo Tổng cục Thống kê, thu nhập bình quân tháng của người lao động quý 3 đạt khoảng 8,4 triệu đồng, tăng 124.000 đồng so với quý trước. Tuy nhiên, mức tăng này chưa tương xứng với chi phí sinh hoạt, đặc biệt trong bối cảnh lạm phát và giá tiêu dùng vẫn duy trì ở mức cao.

Một chỉ số đáng chú ý khác là số người “chưa sử dụng hết tiềm năng lao động” – tức những người có khả năng và mong muốn làm thêm nhưng không tìm được việc – hiện khoảng 1,83 triệu người, chiếm 3,4% lực lượng lao động. Tỷ lệ này có xu hướng tăng đều từ năm 2020, phản ánh hệ quả kéo dài của đại dịch COVID-19 và quá trình phục hồi chưa đồng đều giữa các ngành nghề.

Bài toán toàn cầu về thế hệ “3 không”

Vấn đề thanh niên không việc làm – không học – không đào tạo không chỉ là thực trạng của Việt Nam. Theo Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), hiện có khoảng 262 triệu thanh niên trên toàn cầu rơi vào nhóm “3 không”, chiếm 1/4 dân số trẻ thế giới, trong đó phụ nữ chiếm gần 2/3.

Ông Gilbert F. Houngbo, Tổng giám đốc ILO, từng cảnh báo: “Không ai có thể nói về một tương lai ổn định khi hàng triệu thanh niên không có việc làm tử tế và cảm thấy bất an.”

ILO khuyến nghị các quốc gia nên triển khai mô hình “Youth Guarantee” (Đảm bảo việc làm cho thanh niên) – trong đó mỗi người trẻ được đảm bảo cơ hội việc làm, học nghề hoặc đào tạo trong vòng vài tháng sau khi tốt nghiệp hoặc mất việc. Mô hình này đã giúp giảm mạnh tỷ lệ thất nghiệp dài hạn ở châu Âu.

Đầu tư vào kỹ năng số và kết nối thị trường – hướng đi cho Việt Nam

Với Việt Nam, thách thức hiện nay là tăng tốc đầu tư vào đào tạo kỹ năng số, mở rộng mạng lưới học nghề và kết nối tốt hơn giữa trường học và doanh nghiệp. Dù tỷ lệ thất nghiệp chung đang ở mức thấp, nhưng hơn 1,6 triệu thanh niên đang “đứng ngoài cuộc chơi” là lời cảnh tỉnh rõ ràng.

Chuyên gia lao động – việc làm nhận định: “Nếu không nhanh chóng gắn kết chính sách giáo dục, đào tạo nghề và thị trường lao động, Việt Nam có thể đối mặt với nguy cơ ‘thế hệ mất kết nối’ – những người trẻ không đủ kỹ năng để đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế số.”

Trong bối cảnh chuyển đổi kinh tế mạnh mẽ và cạnh tranh lao động ngày càng gay gắt, việc thu hẹp khoảng trống cơ hội cho thanh niên không chỉ là trách nhiệm xã hội, mà còn là nền tảng cho tăng trưởng bền vững của Việt Nam trong thập kỷ tới.

Tạp chí Doanh nghiệp và Hội nhập

Vì sao Việt Nam có 1,6 triệu thanh niên "ba không"?