Bản đồ sinh tồn của Việt Nam trong thập kỷ tới - Phần 1

Giai đoạn 2025 – 2035 sẽ là thời đại khốc liệt nhất nhưng cũng rực rỡ nhất của Việt Nam khi chiến lược “Kỷ nguyên vươn mình” chính thức được thực thi. Nhưng vì sao chỉ có 10 năm mà không dài hơn thế? Câu trả lời nằm ở chỗ Việt Nam đang phải chay đua với "3 chiếc đồng hồ" mang tính quyết định:

(1) Áp lực dân số vàng đang chạm vạch đỏ

(2) Dịch chuyển chuỗi cung ứng: Cơ hội để Việt Nam thiếp lập vị thế

(3) Cuộc đối đầu giữa AI và nguồn lao động giá rẻ

Bản đồ sinh tồn của Việt Nam trong thập kỷ tới - Phần 1

(1) Việt Nam đang "già trước khi giàu" khi nguồn lao động trẻ cạn kiệt nhanh hơn dự tính. Chúng ta chỉ còn chưa đầy 12 năm trước khi chính thức kết thúc thời kỳ dân số vàng vào năm 2036. Nếu không kịp nâng cao năng suất lao động và tích lũy tài sản quốc gia trong 10 năm tới, gánh nặng an sinh xã hội cho nhóm người trên 60 tuổi (chiếm 16% vào năm 2024) sẽ trở thành lực cản khổng lồ và tốc độ tăng trưởng kinh tế sẽ chững lại.

(2) Việt Nam đang là điểm đến sáng giá trong chiến lược "China Plus One" nhờ hai trụ cột chính:

+ Sức hút từ các "ông lớn" như Nhật Bản (Toyota, Canon), Hàn Quốc (Samsung, LG), và Singapore (VSIP), họ liên tục mở rộng các tổ hợp công nghệ cao và hạ tầng khu công nghiệp tại nước ta.

+ Lợi thế cạnh tranh tuyệt đối: Vị trí địa lý tiếp giáp Trung Quốc, hệ thống cảng biển chiến lược và chi phí lao động tối ưu là nam châm giúp Việt Nam trở thành nước sở tại hoàn hảo trong chuỗi cung ứng.

Thế nhưng vận hội này chỉ kéo dài tối đa 10 năm, chúng ta phải đối diện với các đối thủ như Ấn Độ, Indonesia. Nếu không đột phá về môi trường đầu tư và hạ tầng kịp thời, Việt Nam sẽ phải đối diện với kịch bản cánh cửa đón dòng vốn FDI chất lượng cao sẽ khép lại.

(3) Cuối cùng, chúng ta sẽ phải có một cuộc cạnh tranh khốc liệt với kẻ huỷ diệt nhân công giá rẻ - AI. Xưa nay Việt nam luôn tự hào vì sở hữu nguồn nhân công dồi dào, giá rẻ, điều này đã thu hút kha khá vốn đầu tư quốc tế. Tuy nhiên, tình hình này đang bị đe doạ khi AI và robot đang ngày càng được các tập đoàn lớn trọng dụng vì điều đó giúp họ tối ưu hoá chi phí nhân công. Họ sẽ ngày càng ưu tiên những nơi có máy móc tự động và nhân sự trình độ cao để đưa vào vận hành. Nếu không đổi mới chiến lược và nâng cấp trình độ nguồn nhân sự, chính chúng ta sẽ là yếu tố bị đào thải ngay trên sân nhà.

👉 Việt Nam cần thoát khỏi hình ảnh "công xưởng" để trở thành "trung tâm về đổi mới sáng tạo" tại Đông Nam Á. Việc thu hút các trung tâm R&D của các tập đoàn lớn đặt tại Việt Nam sẽ tạo điều kiện cho chúng ta nắm giữ công nghệ lõi hoặc tham gia vào các khâu thiết kế, từ đó giá trị thu về sẽ được gia tăng thay vì chỉ lắp ráp đơn thuần.

Nhìn khái quát, giai đoạn 2035–2036 sẽ là thời khắc quyết định của vận mệnh dân tộc. Để bắt kịp đà tăng cũng như không bỏ lỡ vận thế này, chúng ta cần phải chạy đua và cùng kiến tạo với Chính phủ, hoặc là bứt tốc để vươn mình thành nước phát triển, hoặc bị bỏ lại phía sau.