Bài toán cho xe ôm công nghệ chạy 15 tiếng kiếm 350 nghìn đồng

Tôi đi xe ôm công nghệ một quãng đường 3,5 km. Tài xế phải chạy thêm khoảng 1 km để đến đón.

Tổng quãng đường tài xế chạy 4,5 km có giá 18.000 đồng. Tôi hỏi thì tài xế cho biết mình thực nhận khoảng 11.000 đồng.

Tính ra chỉ khoảng 2.400 đồng một km. Và đó chưa phải tiền lời. Từ số tiền ấy còn phải trừ xăng, nhớt, lốp xe, sửa chữa, bảo dưỡng và khấu hao chiếc xe. Chưa kể quãng đường chạy đi đón khách, chạy tìm khách, khách hủy chuyến hay thời gian ngồi chờ.

Tôi từng hỏi chuyện một bác tài. Bác kể mỗi ngày chạy từ 6 giờ sáng đến 9 giờ tối, khoảng 15 tiếng, sau khi trừ xăng xe và ăn uống còn được 350.000 - 400.000 đồng.

15 tiếng ngoài đường để đổi lấy 350.000 - 400.000 đồng.

Nếu tính thêm hao mòn phương tiện, nắng mưa và rủi ro giao thông thì con số này rất đáng để suy nghĩ.

Và tôi nghĩ đến một chuyện lớn hơn: Có phải quá nhiều người trẻ đang xem xe công nghệ như một nghề nghiệp lâu dài, thay vì một công cụ để kiếm thêm thu nhập?

Chạy xe công nghệ vốn có lợi thế là sự linh hoạt

Một trong những lý do mô hình gọi xe công nghệ phát triển mạnh là khả năng tận dụng phương tiện có sẵn và thời gian nhàn rỗi.

Người có xe có thể bật ứng dụng khi rảnh để kiếm thêm, rồi tắt khi có việc khác. Sinh viên chạy vài tiếng sau giờ học. Nhân viên văn phòng chạy buổi tối hoặc cuối tuần. Người đang chuyển việc có thể chạy tạm để duy trì thu nhập.

Nhưng một công việc linh hoạt để kiếm thêm và một nghề nghiệp để theo đuổi 20 - 30 năm là hai câu chuyện khác nhau.

Khi sinh viên bắt đầu nghĩ: 'Học tiếp để làm gì?'

Điều khiến tôi suy nghĩ không phải là một người chạy xe để kiếm sống.

Mà là khi sinh viên tốt nghiệp chọn chạy xe toàn thời gian thay vì bắt đầu với nghề mình đã học. Đáng lo hơn là khi một sinh viên đang học bắt đầu nghĩ:

"Học xong ra trường lương cũng chỉ 8-10 triệu. Chạy xe một tháng cũng kiếm được từng đó, vậy học tiếp để làm gì?". Nghe qua rất hợp lý.

Chạy xe sau khi trừ xăng có thể còn 300.000 - 400.000 đồng một ngày. Không sếp, không chấm công, muốn chạy thì bật ứng dụng, muốn nghỉ thì tắt. Nhưng 300.000 - 400.000 đồng một ngày chưa chắc đã hơn mức lương 8 - 10 triệu đồng một tháng.

Một nhân viên doanh nghiệp làm khoảng 8 giờ một ngày, một tháng 22-26 ngày và có ngày nghỉ. Trong khi để còn được 300.000 - 400.000 đồng từ xe công nghệ, nhiều tài xế phải ở ngoài đường 10 - 14 tiếng.

Chiếc xe chạy hàng trăm kilomet mỗi ngày cũng xuống cấp rất nhanh. Lốp, nhớt, động cơ, phụ tùng, sửa chữa và giá trị chiếc xe đều hao mòn theo từng kilomet. Khoản này thường ít được tính vào khi tài xế nói mình "kiếm được bao nhiêu một ngày".

Đừng lấy thu nhập hôm nay để bỏ qua giá trị của 5 - 10 năm sau

Giả sử một sinh viên kế toán mới ra trường nhận lương 8 triệu đồng. Sau 5 năm, người đó có thể đã có kinh nghiệm kế toán tổng hợp, thuế, phần mềm, tài chính. Sau 10 năm, có thể trở thành kế toán trưởng, quản lý tài chính hoặc tự nhận thêm công việc bên ngoài.

Kỹ sư, kiến trúc sư, lập trình viên, nhân viên kinh doanh hay người làm kỹ thuật cũng vậy. Mỗi năm đi làm không chỉ là đổi thời gian lấy tiền. Người ta còn tích lũy kinh nghiệm và giá trị nghề nghiệp.

Một người chạy xe 10 năm chắc chắn sẽ thuộc đường hơn, phục vụ khách tốt hơn người mới chạy. Nhưng rất khó để 10 năm kinh nghiệm ấy giúp thu nhập trên mỗi giờ lao động tăng gấp ba hay gấp năm.

Bởi thu nhập vẫn chủ yếu phụ thuộc vào số giờ chạy và số cuốc xe. Mà một ngày chỉ có 24 giờ, sức người cũng có giới hạn. Trong những nghề đòi hỏi chuyên môn thì khác. Mười năm kinh nghiệm có thể khiến giá trị một giờ lao động thay đổi hoàn toàn.

Vì vậy, đừng chỉ so: 8 triệu đồng một tháng với 10 triệu đồng một tháng.

Hãy thử so: 10 năm làm nghề chuyên môn sẽ đưa mình đến đâu, và 10 năm chạy xe sẽ đưa mình đến đâu?

Câu chuyện này còn liên quan đến lực lượng lao động kế thừa. Ngành xây dựng là một ví dụ. Một thanh niên mới vào nghề có thể bắt đầu bằng phụ hồ. Công việc nặng, thu nhập ban đầu chưa cao. Nhưng vừa làm vừa học, vài năm sau có thể thành thợ xây, thợ ốp lát, thợ hoàn thiện. Giỏi hơn nữa có thể làm tổ trưởng hoặc tự nhận công trình.

Nhưng nếu người trẻ đều nghĩ:

"Đi phụ hồ vừa cực vừa bị quản lý. Chạy xe tự do, thu nhập ban đầu còn cao hơn."

Thì sẽ ngày càng ít người chịu bắt đầu từ vị trí học việc.

Không có phụ hồ hôm nay thì 10 năm nữa lấy đâu ra thợ hồ?

Điều tương tự có thể xảy ra với nhiều ngành sản xuất, kỹ thuật và dịch vụ khác.

Với những người lớn tuổi, không có nghề chuyên môn hoặc hoàn cảnh không còn nhiều lựa chọn, chạy xe công nghệ toàn thời gian để kiếm sống là một công việc lao động hoàn toàn đáng được tôn trọng.

Với người đang thất nghiệp, đây cũng là một giải pháp tốt.

Đang tìm việc thì chạy xe để có thu nhập. Đang học thì tranh thủ vài tiếng tự trang trải. Lương công việc chính còn thấp thì chạy thêm buổi tối, cuối tuần. Đang chuyển nghề thì chạy vài tháng để duy trì dòng tiền.

Nhưng với một người trẻ còn nhiều thời gian để học nghề, tích lũy kinh nghiệm và xây dựng sự nghiệp, hãy cân nhắc kỹ trước khi đổi con đường dài hạn lấy một khoản thu nhập có vẻ tốt hơn ở hiện tại.