AI khiến cuộc chơi chống lừa đảo đổi khác

Không chỉ là câu chuyện an toàn thông tin, cuộc đua chống lừa đảo đang trở thành một khoản đầu tư vận hành đáng kể và có thể tác động trực tiếp tới chi phí, trải nghiệm khách hàng và niềm tin đối với các dịch vụ tài chính số.

Trước đây, một cuộc gọi video, giọng nói quen thuộc hay hình ảnh người thân có thể được xem là những dấu hiệu để xác thực danh tính. Nhưng sự phát triển của deepfake và deepvoice đang làm suy yếu những “tín hiệu tin cậy” này. Theo chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu, tội phạm có thể sử dụng AI để tạo hình ảnh, giọng nói, xây dựng kịch bản cá nhân hóa và khai thác dữ liệu của từng mục tiêu.

Điểm đáng chú ý với thị trường tài chính nằm ở việc AI đang làm giảm chi phí và rào cản kỹ thuật của tội phạm. Những công đoạn như thu thập thông tin, viết nội dung giả mạo, xây dựng website phishing hay cá nhân hóa thông điệp có thể được hỗ trợ bằng công nghệ. Khi chi phí tấn công giảm, quy mô và tần suất các cuộc tấn công có thể gia tăng.

Điều này tạo sức ép trực tiếp lên ngân hàng và fintech. Doanh nghiệp không chỉ phải bảo vệ tài khoản mà còn phải xác định giao dịch bất thường, nhận diện giả mạo sinh trắc học và ngăn chặn việc can thiệp vào ứng dụng ngân hàng.

Từ ngày 1/7/2026, các tổ chức tín dụng phải áp dụng giải pháp khớp đúng thông tin sinh trắc học có khả năng phát hiện tấn công giả mạo, đáp ứng tiêu chuẩn ISO 30107 cấp độ 2 và định kỳ kiểm thử hệ thống bằng mô phỏng tấn công deepfake.

Hiệu quả của lớp phòng thủ công nghệ cũng đã thể hiện qua hệ thống SIMO247. Đến ngày 29/6/2026, hệ thống được triển khai tới khách hàng của 12 tổ chức tín dụng và 3 tổ chức trung gian thanh toán, cảnh báo khoảng 4,6 triệu lượt khách hàng. Hơn 1,5 triệu lượt đã chủ động tạm dừng hoặc hủy giao dịch sau cảnh báo, với tổng giá trị giao dịch tương ứng hơn 5.200 tỷ đồng.

Những con số này cho thấy công nghệ phòng chống gian lận đang trở thành một phần của hạ tầng tài chính, thay vì chỉ là lớp bảo vệ bổ sung. Với ngân hàng, bài toán không chỉ là chi phí đầu tư hệ thống mà còn gồm chi phí giám sát, xử lý sự cố, xác minh khách hàng và duy trì trải nghiệm giao dịch.

Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp số càng thu thập nhiều dữ liệu thì trách nhiệm bảo vệ dữ liệu càng lớn. Hình ảnh, video, giọng nói và thông tin cá nhân có thể trở thành nguyên liệu để xây dựng các kịch bản giả mạo. Vì vậy, quản trị dữ liệu đang chuyển từ vấn đề tuân thủ sang một yếu tố liên quan trực tiếp đến rủi ro vận hành và uy tín doanh nghiệp.

Với ngành tài chính, cuộc đua mới không còn đơn thuần là giao dịch nhanh hơn, mà là giao dịch nhanh nhưng vẫn đủ khả năng phân biệt người thật, hành vi thật và rủi ro thật.