940 kg uranium đang ở đâu?

Nằm sâu dưới những lớp đá kiên cố chịu được cả bom xuyên hầm, kho uranium làm giàu cao của Iran hiện là "quân bài tẩy" vô hình trên bàn đàm phán, thách thức mọi nỗ lực định vị lẫn răn đe quân sự từ liên minh Mỹ - Israel.

Giữa bối cảnh Washington ra điều kiện dỡ bỏ trừng phạt để đổi lấy việc bàn giao nhiên liệu hạt nhân, các phân tích tình báo vệ tinh mới nhất cho thấy Tehran đang cấp tập dựng "thành lũy" bảo vệ những địa điểm ngầm nghi là nơi cất giấu vật liệu chế tạo bom.

Kho dự trữ uranium làm giàu cao của Iran tiếp tục là một trong những ẩn số lớn nhất trong hồ sơ hạt nhân Trung Đông. Với khoảng 940 kg uranium được làm giàu ở mức 60%, Tehran đang nắm trong tay lượng vật liệu mà các chuyên gia nhận định chỉ cần thêm một số bước xử lý kỹ thuật là có thể tiến gần ngưỡng chế tạo vũ khí hạt nhân.

Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần khẳng định sẽ không để Iran sở hữu vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên, tham vọng đó đang vấp phải trở ngại lớn nhất: không ai biết chính xác toàn bộ số uranium làm giàu cao hiện được cất giữ ở đâu.

Theo đánh giá của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), lượng uranium này được chứa trong các thùng vận chuyển chuyên dụng có kích thước tương đối nhỏ, cho phép dễ dàng phân tán đến nhiều địa điểm khác nhau. Điều này khiến việc giám sát và kiểm soát trở nên phức tạp hơn đáng kể.

Một trong những địa điểm được chú ý nhiều nhất là khu phức hợp hạt nhân Isfahan. Giới chức IAEA cho rằng phần lớn uranium làm giàu có thể đang được lưu trữ tại hệ thống đường hầm sâu dưới lòng đất gần cơ sở này. Các chuyên gia nhận định độ sâu của công trình đủ lớn để hạn chế hiệu quả của nhiều loại bom xuyên hầm hiện nay.

Các hình ảnh vệ tinh gần đây cho thấy Iran tiếp tục củng cố hệ thống phòng thủ quanh Isfahan. Nhiều tuyến đường tiếp cận được gia cố bằng các rào chắn đất, trong khi một số công trình mới xuất hiện gần các cửa hầm chiến lược. Những động thái này làm dấy lên nghi vấn Tehran đang tăng cường bảo vệ các tài sản nhạy cảm bên dưới lòng đất.

Một số hình ảnh vệ tinh trước đây cũng ghi nhận xe tải vận chuyển container xuất hiện gần khu vực đường hầm ở Isfahan. Tuy nhiên, giới chuyên gia nhấn mạnh chưa có bằng chứng đủ mạnh để khẳng định các container này chứa uranium làm giàu.

Bên cạnh Isfahan, Natanz tiếp tục là tâm điểm theo dõi. Đây là cơ sở làm giàu uranium lớn nhất của Iran và từng nhiều lần trở thành mục tiêu không kích. Dù vậy, các chuyên gia cho rằng vẫn có khả năng một phần vật liệu hạt nhân được lưu giữ tại những khu vực ngầm nằm ngoài phạm vi thiệt hại.

Đáng chú ý, gần Natanz còn có tổ hợp ngầm mang tên Pickaxe Mountain. Công trình được xây dựng sâu trong lòng núi từ năm 2020 và liên tục được mở rộng trong những năm gần đây. Hình ảnh vệ tinh cho thấy các lối vào đã được gia cố và hệ thống an ninh quanh khu vực ngày càng dày đặc.

Trong khi đó, cơ sở Fordo được cho là đã chịu thiệt hại nặng sau các đợt tấn công bằng bom xuyên hầm. Tuy nhiên, ngay cả tại đây, Iran vẫn tiếp tục bổ sung vật cản và tăng cường kiểm soát các tuyến đường dẫn vào khu vực ngầm.

Theo các nhà phân tích, kịch bản khiến Mỹ lo ngại nhất là uranium làm giàu không nằm ở những địa điểm đã biết như Isfahan, Natanz hay Fordo mà đã được chuyển tới một cơ sở bí mật khác. Nếu điều đó xảy ra, việc xác định, thu hồi hoặc vô hiệu hóa kho dự trữ này sẽ trở nên cực kỳ khó khăn nếu không có sự hợp tác từ Tehran.

Ngoài 940 kg uranium làm giàu tới 60%, Iran hiện còn sở hữu khoảng 183 kg uranium làm giàu ở mức 20% và gần 6.000 kg uranium làm giàu ở mức 5%. Đây tiếp tục là những con số khiến chương trình hạt nhân của Tehran trở thành tâm điểm chú ý của cộng đồng quốc tế.