61% người Việt lo mất việc vì AI

Theo Báo cáo Phát triển Con người Khu vực Châu Á – Thái Bình Dương vừa được công bố ngày 2/12 tại Hội nghị Đổi mới sáng tạo mở, 61% người Việt được khảo sát bày tỏ lo lắng về việc mất hoặc không tìm được việc làm do trí tuệ nhân tạo (AI).

Báo cáo mang tên “Sự phân cực lớn tiếp theo - Tại sao AI có thể làm gia tăng bất bình đẳng giữa các quốc gia”, nhấn mạnh tác động của AI đối với phúc lợi con người phụ thuộc vào lựa chọn chính sách và quản trị, chứ không phải là điều định sẵn.

Giới trẻ Việt đang chịu áp lực lớn

Bà Ramla Khalidi, Trưởng đại diện thường trú UNDP tại Việt Nam, nhận xét: “Quá trình chuyển đổi số nhanh chóng của Việt Nam và tầm nhìn phát triển quốc gia đặt AI vào trung tâm các cuộc thảo luận về tương lai đất nước.”

Việt Nam đặt mục tiêu trở thành quốc gia dẫn đầu về AI vào năm 2030, nằm trong top 3 Đông Nam Á, với một hệ sinh thái startup AI năng động, chiếm 27% thị phần startup GenAI trong khu vực ASEAN năm 2024, chỉ sau Singapore.

Tuy nhiên, cơ hội tăng trưởng này đi kèm áp lực xã hội đáng kể, đặc biệt với giới trẻ. Theo bà Đỗ Lê Thu Ngọc, Trưởng Phòng Tăng trưởng bao trùm UNDP Việt Nam, AI đang thay thế nhiều công việc cơ bản mà người trẻ thường làm bước đệm sự nghiệp như: hành chính, lên lịch, soạn thảo văn bản, dịch thuật, nghiên cứu. Điều này đồng nghĩa với việc giới trẻ đang bị tước đi cơ hội tiếp cận các công việc đầu vào quan trọng để xây dựng sự nghiệp.

Tốc độ ứng dụng AI tại doanh nghiệp còn thấp

Dù Việt Nam có hệ sinh thái khởi nghiệp AI sôi động, tỷ lệ doanh nghiệp sẵn sàng triển khai AI lại thấp và có xu hướng giảm, từ 27% năm 2023 xuống còn 22% năm 2024. Báo cáo cho thấy 64% doanh nghiệp vẫn chưa ứng dụng hoặc không chắc chắn về việc sử dụng GenAI.

Điều này đồng nghĩa, lợi ích kinh tế của AI có thể tập trung ở khu vực thành thị, bỏ lại phía sau nông thôn và các nhóm yếu thế, nếu hạ tầng số và kỹ năng chưa được chuẩn bị đầy đủ.

Việt Nam có lợi thế nhưng cần chuẩn bị kỹ

Bà Ramla Khalidi nhấn mạnh: “Việt Nam đang có vị thế tốt để tận dụng AI cho tăng trưởng bền vững và bao trùm, nếu giải quyết các thách thức như khác biệt về kỹ năng số, chất lượng dữ liệu và bao trùm số cho phụ nữ, cộng đồng nông thôn và các nhóm dễ bị tổn thương.”

Chính phủ đã triển khai các chính sách và đầu tư mạnh mẽ để thúc đẩy chuyển đổi số và ứng dụng AI, với hạ tầng số phủ sóng 4G gần toàn quốc, triển khai 5G và cải thiện xếp hạng chính phủ điện tử toàn cầu.

3 nguyên tắc để AI phục vụ phát triển con người

UNDP đề xuất khuôn khổ hành động dựa trên ba nguyên tắc cốt lõi: