6.000 thủy lôi có thể làm tê liệt thương mại toàn cầu?

Trong bối cảnh căng thẳng leo thang tại Trung Đông, giới phân tích quân sự cho rằng kho dự trữ thủy lôi khổng lồ của Iran có thể trở thành “lá bài chiến lược” đủ sức gây chấn động thị trường năng lượng thế giới. Với số lượng ước tính từ 2.000 đến 6.000 quả, Tehran được cho là đang nắm trong tay một công cụ có thể làm gián đoạn hoạt động hàng hải tại Eo biển Hormuz – tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng bậc nhất hành tinh.

“Yết hầu” của thị trường năng lượng toàn cầu

Eo biển Hormuz nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và Biển Ả Rập, đóng vai trò cửa ngõ để dầu mỏ Trung Đông đi ra thị trường quốc tế. Theo dữ liệu của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày – tương đương gần 20% nguồn cung dầu toàn cầu – đi qua tuyến đường biển này.

Điểm đáng chú ý là ở khu vực hẹp nhất, luồng hàng hải chỉ rộng khoảng 3 km cho mỗi chiều tàu chạy, khiến các tàu chở dầu khổng lồ trở nên dễ bị tổn thương trước các mối đe dọa quân sự như tên lửa chống hạm, xuồng cao tốc hoặc thủy lôi.

Chính đặc điểm địa lý này khiến Hormuz được xem là “điểm nghẽn chiến lược”, nơi chỉ cần một sự cố nhỏ cũng có thể làm rung chuyển thị trường năng lượng toàn cầu.

Kho vũ khí 6.000 thủy lôi của Iran

Theo nhiều báo cáo tình báo phương Tây, Iran sở hữu từ 2.000 đến 6.000 quả thủy lôi với nhiều chủng loại, bao gồm các mẫu thiết kế từ thời Liên Xô cùng những biến thể cải tiến nội địa.

Điểm đáng chú ý là chiến thuật rải mìn của Tehran không phụ thuộc vào các chiến hạm lớn. Thay vào đó, lực lượng hải quân và Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) có thể sử dụng xuồng cao tốc, tàu cá hoặc tàu nhỏ để bí mật thả thủy lôi.

Mỗi phương tiện chỉ cần mang vài quả nhưng hoạt động theo nhóm và rải mìn vào ban đêm, khiến việc phát hiện trở nên cực kỳ khó khăn. Nếu triển khai với mật độ đủ lớn, Iran có thể tạo ra một “bãi thủy lôi khổng lồ” dưới đáy biển, buộc tàu thương mại phải dừng di chuyển hoặc chuyển hướng.

Vũ khí “giá rẻ nhưng hiệu quả cao”

Một lý do khiến thủy lôi trở thành công cụ chiến tranh đáng gờm là chi phí cực thấp so với tác động chiến lược.

Theo nghiên cứu của tạp chí Canadian Naval Review, một quả thủy lôi chỉ có giá vài nghìn USD, trong khi một tên lửa chống hạm hiện đại có thể vượt 1 triệu USD và ngư lôi hạng nặng lên tới 3,5 triệu USD.

Tuy nhiên, chi phí gỡ bỏ thủy lôi lại cực kỳ đắt đỏ. Các chiến dịch rà phá đòi hỏi tàu chuyên dụng, robot lặn, sonar quét đáy biển và quy trình kiểm tra tỉ mỉ. Chỉ cần nghi ngờ có thủy lôi, nhiều công ty bảo hiểm có thể từ chối bảo hiểm tàu chở dầu, khiến các hãng vận tải phải tránh xa khu vực.

Vì vậy, đôi khi chỉ cần tin đồn về thủy lôi cũng đủ làm tê liệt tuyến vận tải.

Vì sao thủy lôi có sức phá hủy lớn?

Thủy lôi là thiết bị nổ tự động đặt dưới nước gồm ba thành phần chính: khối thuốc nổ, hệ thống cảm biến, cơ chế kích nổ.

Các cảm biến có thể phát hiện mục tiêu bằng nhiều cách như: từ trường (tàu kim loại làm biến đổi từ trường Trái Đất), âm thanh (tiếng động cơ hoặc chân vịt), áp suất nước (sự thay đổi áp lực do tàu lớn tạo ra).

Khi phát nổ dưới nước, thủy lôi tạo ra bong bóng khí khổng lồ và sóng xung kích cực mạnh, có thể nâng toàn bộ con tàu lên khỏi mặt nước trong khoảnh khắc rồi làm gãy thân tàu.

Do nước khó nén hơn không khí hàng trăm lần, sóng xung kích truyền đi với áp lực rất lớn, có thể lên tới hàng trăm megapascal trong những mili giây đầu tiên.

Nguy cơ leo thang quân sự tại Hormuz

Trong bối cảnh căng thẳng gia tăng, lực lượng của Hoa Kỳ đã tiến hành nhiều cuộc tấn công nhằm vào các tàu bị nghi rải thủy lôi gần Eo biển Hormuz.

Theo Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM), 16 tàu được cho là tham gia rải thủy lôi đã bị phá hủy trong các chiến dịch gần đây. Cựu Tổng thống Donald Trump cũng tuyên bố trên mạng xã hội rằng quân đội Mỹ sẽ tiếp tục tấn công nếu phát hiện thêm hoạt động tương tự.

Dù vậy, các chuyên gia quân sự cho rằng chỉ cần một số lượng nhỏ thủy lôi lọt qua hệ thống kiểm soát, hoạt động vận tải dầu tại Hormuz cũng có thể bị gián đoạn nghiêm trọng.

“Quân bài dưới đáy biển”

Trong cuộc cạnh tranh chiến lược tại Trung Đông, kho thủy lôi khổng lồ được xem là một trong những công cụ răn đe mạnh nhất của Iran.

Không cần sở hữu hạm đội tàu chiến lớn như Mỹ, Tehran vẫn có thể gây áp lực lên hệ thống thương mại toàn cầu bằng một loại vũ khí rẻ, khó phát hiện và cực kỳ nguy hiểm.

Vì vậy, trong mọi kịch bản xung đột tại Eo biển Hormuz, “ma trận thủy lôi” dưới đáy biển vẫn được xem là chốt chặn chiến lược có thể làm rung chuyển thị trường năng lượng và thương mại quốc tế.