45% hàng Việt vẫn "an toàn"?

Mỹ áp thuế 12,5% theo Mục 301 nhưng vẫn duy trì danh mục miễn trừ cho khoảng 45-50% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Tuy nhiên, hai cuộc điều tra mới về sở hữu trí tuệ và dư thừa công suất có thể trở thành biến số đáng chú ý đối với triển vọng thương mại trong thời gian tới.

Theo đánh giá của KBSV, chính sách mới không làm thay đổi triển vọng tích cực của xuất khẩu và dòng vốn FDI năm 2026, song tác động sẽ phân hóa mạnh giữa các nhóm ngành. Điện tử, công nghệ cao tiếp tục hưởng lợi, trong khi dệt may, gỗ và cao su đối mặt áp lực cạnh tranh lớn hơn.

Mỹ vừa áp thuế 12,5% đối với hàng hóa Việt Nam theo Mục 301, lý do là kiểm soát hiệu quả về lao động cưỡng bức. Tuy nhiên, Mỹ tiếp tục duy trì danh sách miễn trừ với các nhóm hàng điện tử, công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn và bổ sung thêm một số mặt hàng nông nghiệp, hóa chất. Nhóm hàng miễn trừ chiếm khoảng 45-50% kim ngạch xuất khẩu Việt Nam sang Mỹ, là động lực chính thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu và thu hút vốn FDI. Đây là lần thứ ba liên tiếp danh mục miễn trừ được duy trì qua các chính sách khác nhau, cho thấy quan điểm của Mỹ tương đối ổn định.

Điểm bất lợi là Mỹ thiết lập cơ chế hạn ngạch thuế quan cho hàng dệt may của Bangladesh, Campuchia, Indonesia và Malaysia, trong khi Việt Nam không nằm trong nhóm được áp dụng. Điều này tạo cơ hội dịch chuyển đơn hàng từ Việt Nam sang các quốc gia này. Các ngành dệt may, cao su và gỗ - thế mạnh của doanh nghiệp trong nước - sẽ chịu sức ép cạnh tranh cao hơn. Tuy nhiên, cần chờ thông tin chi tiết về quy mô hạn ngạch để đánh giá đầy đủ tác động cạnh tranh.

Bên cạnh cuộc điều tra lao động cưỡng bức đã có kết luận, Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ tiếp tục mở hai cuộc điều tra mới theo Mục 301. Một cuộc nhắm trực tiếp vào Việt Nam về sở hữu trí tuệ, cuộc còn lại liên quan dư thừa công suất đối với 13 nền kinh tế, trong đó có Việt Nam. Động thái này cho thấy chính quyền Tổng thống Donald Trump tìm cách khôi phục mặt bằng thuế theo đạo luật IEEPA sau khi bị Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ hồi đầu tháng 2. Các kết luận từ hai cuộc điều tra này có thể ảnh hưởng đến chính sách thuế trong thời gian tới.

Theo phân tích, Mục 301 không làm thay đổi triển vọng tích cực của xuất khẩu và dòng vốn FDI vào Việt Nam trong năm 2026. Lý do là khoảng 45-50% kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ thuộc nhóm điện tử, công nghệ cao nằm ngoài phạm vi áp thuế. Mức thuế 12,5% không chênh lệch đáng kể so với các đối thủ cạnh tranh trong khu vực, và thấp hơn mức 20% trước đây. Việt Nam tiếp tục duy trì lợi thế về vị trí địa lý, môi trường chính trị ổn định và mạng lưới hiệp định thương mại tự do, hỗ trợ thu hút FDI. Tuy vậy, tác động sẽ có sự phân hóa giữa các ngành: nhóm điện tử, công nghệ cao gần như không chịu tác động trực tiếp do miễn thuế, trong khi dệt may, cao su, gỗ sẽ chịu sức ép lớn hơn.