17 dự án độc lập: Bước ngoặt quản trị siêu dự án đường sắt Bắc - Nam

Chính phủ vừa ban hành "tối hậu thư" về cơ chế triển khai siêu dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam trị giá 67 tỷ USD. Theo Nghị quyết số 98/NQ-CP, toàn bộ đại dự án sẽ được chia tách thành 17 dự án thành phần độc lập, cho phép tách rời công tác giải phóng mặt bằng và tái định cư để vận hành song song. Đây được coi là bước đi quyết liệt nhằm xóa bỏ rào cản hành chính, đảm bảo con tàu tốc độ cao không bị "mắc kẹt" bởi thủ tục.

Bên cạnh việc phân mảnh dự án để quản lý hiệu quả, Chính phủ cũng mở đường cho các hình thức chỉ định thầu, đấu thầu hạn chế và yêu cầu thiết kế tuyến theo hướng "thẳng nhất có thể" để tối ưu hóa nguồn lực quốc gia.

17 dự án độc lập: Bước ngoặt quản trị siêu dự án đường sắt Bắc - Nam

Chi tiết 17 dự án độc lập của tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam.

Chính phủ đã quyết định điều chỉnh cách triển khai dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam theo hướng phân tách thành 17 dự án độc lập, thay vì vận hành như một khối thống nhất.

Động thái này cho phép tách riêng các hạng mục bồi thường, hỗ trợ và tái định cư thành các dự án độc lập, đồng thời trao quyền chủ động lớn hơn cho người quyết định đầu tư trong việc tổ chức thực hiện.

Một điểm đáng chú ý là các dự án thành phần không phải thực hiện lại thủ tục phê duyệt chủ trương đầu tư. Thay vào đó, có thể trực tiếp lập, thẩm định và quyết định đầu tư, rút ngắn đáng kể quy trình hành chính. Việc xây dựng khu tái định cư cũng được triển khai sớm dựa trên thiết kế sơ bộ, thay vì chờ hoàn thiện toàn bộ hồ sơ như trước.

Công tác giải phóng mặt bằng và di dời hạ tầng kỹ thuật sẽ được kích hoạt ngay khi xác định mốc giới ngoài thực địa. Nguồn vốn cho các nội dung này được bố trí linh hoạt từ ngân sách trung ương và địa phương theo từng giai đoạn.

Song song, cơ chế lựa chọn nhà thầu cũng được mở rộng. Các hình thức như chỉ định thầu, đấu thầu hạn chế hoặc hợp đồng EPC, EC, EP và “chìa khóa trao tay” đều có thể được áp dụng, tùy theo tính chất từng gói thầu. Đây là bước đi nhằm tăng tính linh hoạt và rút ngắn thời gian triển khai.

Ở góc độ kỹ thuật, yêu cầu đặt ra là thiết kế tuyến theo hướng tối ưu nhất, hạn chế điều chỉnh sau khi đã giải phóng mặt bằng – một trong những nguyên nhân chính gây đội vốn và kéo dài tiến độ trong các dự án hạ tầng trước đây.

Cơ quan quản lý cũng được giao nhiệm vụ kiểm soát chặt chẽ các cơ chế đặc thù, kịp thời xử lý vướng mắc, đồng thời phòng ngừa rủi ro tiêu cực và lãng phí.

Việc chia nhỏ siêu dự án cho thấy một cách tiếp cận mới: thay vì dàn trải và phụ thuộc vào một cấu trúc lớn, dự án được “chia để trị”, tăng khả năng kiểm soát và linh hoạt trong triển khai.

Tuy nhiên, đi kèm với đó là yêu cầu phối hợp chặt chẽ giữa các dự án thành phần. Nếu thiếu đồng bộ, nguy cơ phát sinh chồng chéo, gián đoạn hoặc đội chi phí vẫn có thể xảy ra.

Bài toán đặt ra không chỉ là chia nhỏ, mà là vận hành hiệu quả từng phần trong một tổng thể thống nhất.