Trong nhiều năm qua, Trung Quốc luôn lo lắng về tình trạng thiếu hụt đậu tương, qua đó duy trì vị thế là quốc gia nhập khẩu lớn nhất thế giới, mang lại lợi ích cho nông dân ở cả Mỹ lẫn Brazil. Tuy nhiên, khi nền kinh tế đang có dấu hiệu chậm lại, nước này âm thầm điều chỉnh cách thức giao thương các sản phẩm từ loại hạt này.

Hiện Trung Quốc đang tăng cường xuất khẩu dầu đậu tương – một động thái hiếm gặp – trong bối cảnh người tiêu dùng trong nước cắt giảm việc ăn uống tại nhà hàng, đồng thời nhu cầu toàn cầu về nhiên liệu sinh học tăng cao khiến giá bán đủ hấp dẫn để đẩy hàng ra nước ngoài. Song song đó, Trung Quốc cũng đang thử nghiệm nhập khẩu khô đậu tương từ Argentina lần đầu tiên, thay vì nhập hạt đậu tương và tự ép trong nước thành thức ăn chăn nuôi.

Cả hai xu hướng này, dù khối lượng chưa lớn, đều đánh dấu sự thay đổi so với luồng thương mại truyền thống. Đồng thời, đây cũng là một cách để Trung Quốc giảm bớt sự phụ thuộc vào đậu tương Mỹ nếu căng thẳng thương mại giữa Bắc Kinh và Washington tiếp tục kéo dài.

Sản lượng xuất khẩu ròng đã tăng trong nửa đầu năm

Theo số liệu từ Tổng cục Hải quan, trong 6 tháng đầu năm, Trung Quốc xuất khẩu khoảng 127.000 tấn dầu đậu tương – vượt mức cả năm 2024. Các lô hàng này được chuyển tới Hàn Quốc, Malaysia và Ấn Độ, những thị trường có nhu cầu dầu ăn vẫn mạnh.

Chuyên gia Fu Bo, nhà phân tích cao cấp tại Guotai Junan Futures Co., cho biết trong một báo cáo: “Xu hướng này phản ánh sự tái cân bằng cung – cầu toàn cầu trong thị trường dầu thực vật. Việc xuất khẩu tăng lên là kết quả của việc Trung Quốc cần khô đậu tương, trong khi các quốc gia khác lại cần dầu đậu tương.”

Thị trường dầu đậu tương toàn cầu hiện được hỗ trợ mạnh bởi nhu cầu nhiên liệu sinh học ở Mỹ, nơi khoảng một nửa sản lượng nội địa được dùng sản xuất dầu diesel tái tạo. Trong khi đó, các quy định về pha trộn nhiên liệu sinh học trong nước và mức giá kém cạnh tranh ở các nước Nam Mỹ như Brazil và Argentina đã hạn chế nguồn cung bổ sung.

Tại thị trường nội địa, Trung Quốc lại đối diện vấn đề ngược lại: dư cung. Lượng tồn kho dầu đậu tương thương mại đã tăng 70% kể từ tháng 5, đạt mức cao 1,12 triệu tấn, theo dữ liệu từ công ty tư vấn hàng hóa Mysteel (Thượng Hải). Các nhà máy ép hạt duy trì công suất cao để đảm bảo đủ khô đậu tương cho thức ăn chăn nuôi, qua đó tạo ra cơ hội xuất khẩu lượng dầu thừa – một điều hiếm thấy ở quốc gia vốn nổi tiếng là nhà nhập khẩu.

Ở mảng khô đậu tương, Trung Quốc đang mở rộng kênh nhập khẩu mới từ Argentina. Công ty Bunge Global SA gần đây đã bán ít nhất hai lô hàng khô đậu tương giàu đạm cho các khách hàng Trung Quốc.

Trên thực tế, Trung Quốc đã cấp phép nhập khẩu khô đậu tương từ Argentina từ năm 2019, khi xảy ra căng thẳng thương mại với chính quyền Trump đầu tiên, nhưng tới nay các giao dịch mới chính thức diễn ra. Việc Argentina giảm thuế xuất khẩu đã giúp sản phẩm này cạnh tranh hơn. Ngoài ra, động thái nhập hàng này cũng cho thấy Bắc Kinh muốn phòng ngừa rủi ro nguồn cung từ Mỹ, trong trường hợp Brazil không thể đáp ứng đủ nhu cầu.

Ông Arlan Suderman, chuyên gia kinh tế trưởng về hàng hóa tại StoneX Financial Inc., nhận xét: “Trung Quốc có thừa công suất ép hạt, nhưng việc mua khô đậu tương từ Argentina gửi đi thông điệp rằng họ sẵn sàng hy sinh một phần công suất này để tránh mua đậu tương Mỹ, nếu Brazil không thể cung cấp đầy đủ.”

Thị trường dầu đậu tương toàn cầu vẫn được nâng đỡ bởi nhu cầu mạnh mẽ về nhiên liệu tái tạo ở Mỹ – nơi khoảng 50% sản lượng nội địa được dùng để sản xuất dầu diesel tái tạo – trong khi nguồn cung từ Brazil và Argentina bị giới hạn bởi giá thành kém cạnh tranh và các chính sách pha trộn nhiên liệu sinh học trong nước.