Thoái vốn Nhà nước thường được nhìn như một “sóng” cho cổ phiếu. Nhưng nếu quan sát kỹ các thương vụ lớn trong quá khứ, sẽ thấy một thực tế quan trọng: lợi ích của thoái vốn không phân bổ đồng đều theo thời gian, và những người hưởng lợi trong lúc thoái vốn không giống với những người hưởng lợi sau đó.

Hiểu sai điểm này là nguyên nhân khiến nhiều nhà đầu tư đi đúng câu chuyện nhưng sai thời điểm.

Khi một doanh nghiệp Nhà nước bước vào quá trình thoái vốn, giai đoạn đầu tiên không nằm trên bảng điện, mà nằm ở thị trường sơ cấp. Đây là lúc các thương vụ được:

Định giá

Cấu trúc giao dịch

Phân phối cho nhà đầu tư lớn

Ở giai đoạn này, người hưởng lợi trực tiếp không phải là nhà đầu tư cá nhân, mà là các trung gian của thị trường vốn – những đơn vị có khả năng đứng giữa thương vụ.

TCBS là đại diện tiêu biểu cho nhóm hưởng lợi trong giai đoạn thoái vốn:

Tham gia cấu trúc và phân phối vốn

Kết nối dòng tiền tổ chức

Đứng ở lõi của thị trường sơ cấp

Lợi ích của TCBS đến từ quy mô và vai trò, không phụ thuộc vào diễn biến giá cổ phiếu trên thị trường thứ cấp.

SSI là CTCK niêm yết hiếm hoi có thể tham gia sâu vào giai đoạn này:

Định giá

Phân phối

Kết nối quỹ trong và ngoài nước

Trong thoái vốn, SSI hưởng lợi nhờ vị trí hub niêm yết, nơi dòng vốn tổ chức có thể đi qua một cách hợp pháp và thuận lợi.

Giai đoạn thoái vốn là sân chơi của năng lực vốn, uy tín và quan hệ tổ chức, không phải sân chơi của thanh khoản.

Khi thoái vốn hoàn tất, câu chuyện chuyển sang thị trường thứ cấp. Lúc này:

Free-float tăng

Cổ phiếu lưu hành nhiều hơn

Thanh khoản cải thiện rõ rệt

Đây là thời điểm lợi ích dịch chuyển từ nhóm “tổ chức cuộc chơi” sang nhóm “vận hành giao dịch”.

VPS là đại diện tiêu biểu cho nhóm hưởng lợi sau thoái vốn:

Dẫn đầu tuyệt đối về môi giới cá nhân

Thanh khoản càng lớn → doanh thu càng tăng

Margin và giao dịch ngắn hạn mở rộng nhanh

VPS không cần tham gia cấu trúc thoái vốn để hưởng lợi. Chỉ cần thị trường sôi động sau thoái vốn, VPS đã là bên được hưởng lợi trực tiếp.

Ngoài VPS, các CTCK có nền tảng môi giới mạnh cũng hưởng lợi ở giai đoạn này, nhưng mức độ phụ thuộc vào độ bền của thanh khoản.

Doanh nghiệp Nhà nước sau thoái vốn chỉ thực sự hưởng lợi nếu:

Quản trị thay đổi theo hướng thị trường

Dòng vốn mới được sử dụng hiệu quả

Thanh khoản đủ để thu hút nhà đầu tư dài hạn

Nếu không, thoái vốn chỉ tạo ra một nhịp phản ứng giá, chứ không hình thành một chu kỳ tăng bền vững.

Sai lầm lớn nhất là:

Thấy thoái vốn → mua cổ phiếu doanh nghiệp được thoái vốn → kỳ vọng hưởng trọn lợi ích.

Trong khi thực tế:

Trong thoái vốn: lợi ích thuộc về các CTCK trung tâm thị trường vốn

Sau thoái vốn: lợi ích dịch chuyển sang các CTCK dẫn dắt thanh khoản

Doanh nghiệp được thoái vốn: chỉ hưởng lợi dài hạn nếu có thay đổi thực chất

Không phân biệt được ba lớp này, nhà đầu tư rất dễ đứng sai vị trí trong chuỗi giá trị.

Thoái vốn Nhà nước không phải là một khoảnh khắc, mà là một quá trình nhiều lớp.

Mỗi giai đoạn có một nhóm hưởng lợi khác nhau:

Giai đoạn thoái vốn → trung tâm thị trường vốn hưởng lợi

Giai đoạn hậu thoái vốn → trung tâm thanh khoản hưởng lợi

Giai đoạn dài hạn → chỉ doanh nghiệp thay đổi thực chất mới đi xa

Nhìn đúng vai trò từng bên quan trọng hơn nhiều so với việc chỉ nhìn diễn biến giá trong vài phiên.