Vàng từ xưa vẫn được coi là “vịnh tránh bão” của người Việt – lấp lánh, an toàn nhưng cũng đầy bí ẩn. Việc Chính phủ cho phép nghiên cứu thành lập Sàn giao dịch vàng quốc gia thể hiện quyết tâm đưa vàng ra ánh sáng thị trường minh bạch. Người dân có thể tự do mua bán vàng trên sàn với chỉ chi phí thấp, chấm dứt cảnh "đi trong màn sương" vì thiếu thông tin thị trường. Đây được xem là bước ngoặt lịch sử sau hơn một thập kỷ Nhà nước độc quyền vàng miếng SJC, mở ra một chương mới cho thị trường vàng Việt Nam. Song song đó, nhiều người tự hỏi: liệu động thái này có phải là “bước đệm” để Việt Nam tiến tới hợp pháp hóa và quản lý các tài sản mới nổi như crypto (tiền mã hóa)?

Đầu năm 2025, Chính phủ Việt Nam đã phát đi tín hiệu mạnh mẽ về việc cải tổ thị trường vàng. Thủ tướng Phạm Minh Chính yêu cầu Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan nghiên cứu hình thành Sàn giao dịch vàng quốc gia. Đây được coi là một quyết sách kịp thời trong bối cảnh thị trường vàng trong nước tồn tại nhiều bất cập: giá vàng SJC trong nước thường xuyên “lệch pha” so với giá thế giới, có thời điểm chênh tới 15-20 triệu đồng mỗi lượng. Hiện nay, vàng miếng SJC khoảng 116–118 triệu đồng/lượng, cao hơn giá thế giới là (quy đổi khoảng 104–106 triệu) tới 12–14 triệu đồng ( tương đương trên 10%)

Mức chênh lệch phi này phản ánh một thị trường kém minh bạch, bị méo mó do độc quyền, thiếu cạnh tranh và cơ chế giao dịch tập trung. Nó cũng kích thích nạn buôn lậu vàng, gây thất thoát ngoại tệ và làm méo mó dòng vốn đầu tư trong nước. Rõ ràng, chính sách độc quyền vàng miếng SJC từ Nghị định 24/2012 tuy giúp hạn chế “vàng hóa” nền kinh tế, nhưng sau hơn một thập kỷ đã bộc lộ nhiều bất cập khi khoảng cách giá trong nước - thế giới luôn cao.

Mục tiêu của Nhà nước khi thúc đẩy sàn vàng quốc gia là điều tiết lại thị trường vàng theo hướng minh bạch, ổn định và hội nhập hơn. Trước hết, sàn vàng sẽ cho phép người dân tự do mua bán vàng một cách công khai, hợp pháp, giảm thiểu chênh lệch giá mua – bán (hiện khoảng 2-3% ở thị trường vàng vật chất) xuống mức hợp lý hơn. Thay vì phải đến tiệm vàng mua đâu bán đấy và chịu chênh lệch mua – bán quá cao, người dân có thể giao dịch trên sàn với một loại vàng tiêu chuẩn duy nhất, giá niêm yết công khai theo cung-cầu. Phí giao dịch trên sàn dự kiến rất nhỏ so với biên lợi nhuận các tiệm vàng tư nhân hiện nay. Nhờ đó, “người mua – kẻ bán” đều có lợi: người dân được bảo vệ khỏi thiệt thòi, còn Nhà nước thì quản lý được dòng chảy vàng trong nền kinh tế.

Quan trọng hơn, sàn vàng quốc gia sẽ giúp phân rõ phạm vi quản lý nhà nước và hoạt động kinh doanh vàng. Nhà nước sẽ chuyển từ mô hình quản lý mệnh lệnh (hành chính hoá, độc quyền) sang thị trường có kiểm soát, minh bạch và cạnh tranh. Giá vàng trong nước khi liên thông với sàn quốc tế sẽ biến động sát thị trường chung, thu hẹp dần khoảng cách giá nội địa và thế giới. Độc quyền vàng miếng dự kiến sẽ được xoá bỏ một cách có kiểm soát, thay vào đó, những doanh nghiệp đủ uy tín có thể được cấp phép sản xuất vàng miếng thương hiệu riêng, tạo sân chơi cạnh tranh lành mạnh hơn. Tất nhiên, Nhà nước vẫn giữ vai trò giám sát chặt chẽ hoạt động sản xuất, kinh doanh vàng miếng nhằm tránh vàng hoá quay trở lại.

Thứ nhất, một thị trường vàng ổn định và minh bạch sẽ giảm thiểu nguy cơ tích trữ vàng thái quá trong dân. Lâu nay, tâm lý “om vàng” như của để dành đã khiến hàng trăm tấn vàng “đóng băng” trong két sắt, không đưa vào sản xuất kinh doanh. Các chuyên gia cảnh báo vàng không phải kênh đầu tư dài hạn hiệu quả – giữ vàng quá lâu chỉ làm dòng tiền tê liệt, không sinh lời. Do đó, chủ trương truyền thông của Chính phủ là khuyến khích người dân chuyển hóa vàng thành vốn để đầu tư vào các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, góp phần phát triển kinh tế. Nói cách khác, thay vì đổ xô mua vàng tích trữ, người dân có thể hướng dòng tiền sang kênh đầu tư khác như chứng khoán, trái phiếu, bất động sản hoặc khởi nghiệp doanh nghiệp – những nơi tạo ra giá trị gia tăng cho xã hội.

Thứ hai, sàn vàng sẽ hạn chế hiện tượng “vàng hóa” và “đô la hóa”, từ đó củng cố sức mạnh cho đồng Việt Nam và hệ thống ngân hàng. Khi vàng không còn là ẩn số ngoài tầm kiểm soát, Ngân hàng Nhà nước sẽ dễ dàng hơn trong điều hành chính sách tiền tệ, tỷ giá, lãi suất... Lãi suất ổn định, tỷ giá ổn định sẽ tạo môi trường thuận lợi để các thị trường tài chính khác (tiền tệ, tín dụng, chứng khoán) phát triển bền vững.

Thứ ba, việc sàn vàng kết nối quốc tế còn mở đường cho doanh nghiệp nhập khẩu vàng, thúc đẩy ngành chế tác vàng trang sức phát triển. Ngành kim hoàn khởi sắc có thể tạo thêm việc làm, tăng xuất khẩu vàng trang sức, qua đó đóng góp thêm cho nền kinh tế thay vì chỉ gói gọn trong buôn bán vàng miếng.

Tựu trung, sàn giao dịch vàng quốc gia là một giải pháp chiến lược để tái cấu trúc thị trường vàng Việt Nam theo hướng minh bạch, hiện đại và hội nhập quốc tế. Nhà nước vừa bảo vệ được lợi ích người dân, vừa có dữ liệu chính xác để điều tiết vĩ mô, chống đầu cơ, thao túng giá. Đây là tiền đề quan trọng để Việt Nam tiến gần hơn tới mục tiêu xây dựng trung tâm tài chính tầm cỡ khu vực trong tương lai. Nhưng liệu những đổi thay táo bạo trong quản lý vàng có gợi mở gì cho câu chuyện quản lý crypto – một “miền đất hứa” nhưng hiện vẫn đang ngoài vùng pháp lý ?

Trong bối cảnh Nhà nước chủ động “mở cửa” cho vàng, không ít chuyên gia và nhà đầu tư đặt câu hỏi: Phải chăng đây là tín hiệu cho thấy Việt Nam có thể tiến đến hợp pháp hóa và quản lý tiền mã hóa? Thật vậy, thị trường vàng và thị trường crypto có những nét tương đồng thú vị. Cả hai đều từng bị coi là lĩnh vực nhạy cảm: vàng thì sợ “vàng hóa” kinh tế, crypto thì lo ảnh hưởng ổn định tiền tệ và rủi ro rửa tiền. Nhà nước đã áp dụng mô hình quản lý hành chính mạnh tay với vàng suốt thập kỷ qua, tương tự như cách crypto hiện vẫn đang bị cấm sử dụng làm phương tiện thanh toán và chưa được thừa nhận pháp lý tại Việt Nam. Tuy nhiên, bước ngoặt “cởi trói” cho vàng ngụ ý một tư duy mới: thay vì cấm đoán, hãy đưa vào khuôn khổ quản lý cũng là quan điểm, định hướng “dứt khoát bỏ tư duy quản không được thì cấm” mà Tổng Bí thư Tô Lâm đã phát biểu trước Quốc hội. Đây chính là tiền đề quan trọng để hy vọng về một khung pháp lý cho crypto trong tương lai gần.

Thực tế, các động thái chính sách gần đây cho thấy Việt Nam đang nghiêm túc nghiên cứu việc quản lý tài sản số và tiền mã hóa. Trong Chỉ thị 05/CT-TTg ngày 1/3/2025, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã giao Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với Ngân hàng Nhà nước đề xuất khung pháp lý quản lý tài sản số, tiền số trình Chính phủ ngay trong tháng 3/2025. Đây là một chỉ đạo hết sức quyết liệt nhằm đẩy nhanh hoàn thiện hành lang pháp lý cho lĩnh vực crypto. Trước đó không lâu, Tổng Bí thư Tô Lâm cũng gợi ý cần nghiên cứu cơ chế sandbox (thí điểm có kiểm soát) để thành lập sàn giao dịch tài sản số tại Việt Nam. Điều này cho thấy các nhà lãnh đạo cấp cao đã nhận thức rõ rằng giao dịch tiền mã hóa đang diễn ra sôi động trên thực tế, và thay vì phớt lờ hay cấm đoán, Nhà nước cần chủ động “nhập cuộc” một cách quản lý có định hướng. Như Thủ tướng từng nhấn mạnh trước Quốc hội, vấn đề đối với Bitcoin và tiền mã hóa hiện nay “không còn là nên hay không nên, mà là quản lý thế nào”. Việt Nam không muốn bỏ lỡ tiềm năng đổi mới công nghệ và phát triển kinh tế của blockchain chỉ vì thiếu khung quản lý.

Một điểm đáng chú ý là quyết định lập Sở giao dịch vàng và định hướng lập sàn giao dịch tài sản số đều phản ánh chủ trương chung của Chính phủ là xây dựng các thị trường giao dịch tập trung, minh bạch cho những tài sản từng làm ngoài luồng chính thống. Nếu sàn vàng hướng tới liên thông giá vàng trong nước và quốc tế, thì một sàn crypto tập trung trong nước cũng có thể giúp định danh và kiểm soát dòng tiền mã hoá tốt hơn, thay vì để thị trường ngầm tự do hoạt động. Hiện nay, do chưa có sàn crypto khiến người Việt phải mở trên sàn quốc tế như Binance, Coinbase,... hoặc giao dịch “chui”. Điều này tiềm ẩn rủi ro rất lớn và Nhà nước mất một lượng lớn thuế không thể thu. Bên cạnh đó, việc doanh nghiệp phải đăng ký ở nước ngoài rồi về hoạt động trong nước làm mất lợi thế của chính những doanh nghiệp và đất nước. Đòi hỏi Việt Nam phải sớm chuẩn hoá và có sàn giao dịch crypto “made in Việt Nam” . Nếu Việt Nam sớm có sàn giao dịch crypto vừa có thể thu hút được vốn đầu tư từ nước ngoài, vừa có thể thu thuế và giám sát, phòng chống rửa tiền - tương tự mục tiêu của sàn vàng.

Tất nhiên, crypto không phải vàng và quản lý tiền mã hóa phức tạp hơn rất nhiều. Tuy nhiên, những chuyển biến tư duy chính sách đối với vàng cho thấy Nhà nước đang dần chấp nhận nguyên tắc thị trường cho các tài sản truyền thống. Điều này tạo niềm tin rằng cách tiếp cận tương tự có thể được áp dụng cho tài sản số, tức là thay vì cấm đoán tuyệt đối, sẽ thiết lập hành lang pháp lý để giám sát và phát triển một cách bền vững. Bối cảnh quốc tế cũng đang thúc đẩy điều này – nhiều quốc gia tiên tiến đã có luật quản lý crypto (Nhật Bản công nhận Bitcoin là phương tiện thanh toán từ 2017, EU có khung MiCA, Singapore cấp phép dịch vụ tiền mã hóa…). Việt Nam không đứng ngoài xu hướng đó. Thậm chí, theo Hiệp hội Blockchain Việt Nam, nước ta thuộc top 3 thế giới về tỷ lệ người dân sở hữu tài sản số (21% dân số, xấp xỉ 17-20 triệu người) chỉ sau UAE và Mỹ và lượng tài sản số luân chuyển vào Việt Nam năm 2023 lên tới 120 tỷ USD – những con số biết nói cho thấy nhu cầu và tiềm năng rất lớn. Rõ ràng, nếu như “cánh cửa” sàn vàng đã mở, thì “chân trời” crypto cũng đang dần hé lộ ánh bình minh. Điều còn lại là bước chuẩn bị kỹ lưỡng về chính sách, công nghệ để đón lấy bình minh đó.

Vậy, khi hợp pháp hoá tiền mã hoá crypto sẽ có những cơ hội và thách thức nào cho nhà đầu tư, hệ sinh thái blockchain. Thanh khoản của loại tiền đặc biệt này so với những khoản tương đương tiền khác như vàng hay chứng khoán ra sao ? Vấn đề pháp lý hiện tại ở Việt Nam với crypto và triển vọng phát triển trong tương lai như nào ? Trong phần 2 ở bài kế tiếp – sẽ đi làm rõ về các rủi ro phải chịu, thực tế, các vấn đề pháp lý và triển vọng phát triển khi tiền mã hoá được hợp pháp tại Việt Nam.

CHỜ ĐÓN!