Chắc hẳn những phiên giao dịch gần đây, mọi người đều đang cảm nhận được sức nóng và sự giằng co rất lớn trên bảng điện. Hiện tại, thị trường toàn cầu và cả Việt Nam đang phải đối mặt với một rủi ro cực kỳ lớn bủa vây: đó là chiến sự leo thang ở khu vực Trung Đông giữa Mỹ, Israel và Iran, đặc biệt là nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng năng lượng tại eo biển Hormuz.

Nhìn tài khoản biến động theo tin tức mỗi ngày, nhiều nhà đầu tư đặt câu hỏi: Vậy rủi ro này thực chất là gì? Tại sao cổ phiếu công ty mình cầm làm ăn rất tốt, chốt lời đều đặn mà vẫn bị bán tháo giảm sàn?

Sẵn đây, mình cũng chia sẻ thêm về góc nhìn chuyên môn về chủ đề này. Theo lý thuyết nền tảng về quản trị danh mục đầu tư, tổng rủi ro mà chúng ta phải đối mặt trên thị trường luôn được cấu thành từ hai nửa.

=> Công thức cơ bản là: Tổng rủi ro = Rủi ro hệ thống + Rủi ro phi hệ thống

- Rủi ro hệ thống (systematic risk) là loại rủi ro tác động tới toàn bộ thị trường hoặc hầu hết các loại chứng khoán. Loại rủi ro này chịu tác động của các điều kiện kinh tế chung như: lạm phát, sự thay đổi tỉ giá hối đoái, lãi suất hay xung đột địa chính trị, đại dịch Covid là nguyên nhân dẫn đến rủi ro hệ thống, và đó là các yếu tố nằm ngoài công ty, không kiểm soát được.

Điểm cốt lõi của loại rủi ro này là nó không thể bị triệt tiêu dù NĐT có mua chục mã cổ phiếu khác ngành đi chăng nữa. Giống như câu nói 'nước rút thì thuyền nào cũng chìm'.

Ví dụ thực tiễn ngay lúc này: Chính là câu chuyện Trung Đông mà mình vừa đề cập. Dù doanh nghiệp NĐT có cầm là công ty sữa, công ty thép hay ngân hàng, thì khi giá dầu Brent vọt lên trên 100 USD/thùng do chiến sự, lạm phát toàn cầu sẽ bùng phát lại. Khi lạm phát tăng, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sẽ quyết định không giảm lãi suất trong cuộc họp giữa tháng 3 này nữa. Áp lực tỷ giá USD/VND lập tức căng cứng, dòng vốn ngoại bán ròng rút tiền về. Đó chính là rủi ro hệ thống! Một cú sốc vĩ mô dội xuống khiến tâm lý hoảng loạn, và mã nào cũng chịu áp lực bán.

- Rủi ro phi hệ thống (unsystematic risk) là rủi ro đặc thù, chỉ tác động bên trong nội tại của một doanh nghiệp hoặc một nhóm ngành cụ thể.

Điểm cốt lõi của loại rủi ro này là nó có thể phòng vệ và triệt tiêu.

Giải pháp: rủi ro này có thể giảm thiểu hoặc loại bỏ thông qua đa dạng hóa danh mục đầu tư.

Ví dụ: Giả sử NĐT đang cầm cổ phiếu doanh nghiệp A nhập khẩu nguyên vật liệu lớn bằng đồng USD. Giữa bối cảnh tỷ giá biến động mạnh như hiện nay, doanh nghiệp này bất ngờ báo cáo khoản lỗ tỷ giá hàng trăm tỷ đồng, khiến giá cổ phiếu lao dốc. Nhưng song song đó, NĐT lại cầm thêm cổ phiếu của một nhóm ngành hưởng lợi như xuất khẩu hoặc dầu khí thượng nguồn (PVD, PVS). Việc nhóm dầu khí tăng giá sẽ bù đắp lại phần lỗ của doanh nghiệp kia. Sự đứt gãy hay thiệt hại của công ty A không làm sập cả thị trường, chỉ thiệt hại riêng mình nó. Đó là rủi ro phi hệ thống.

Tóm lại, việc phân định rõ hai loại rủi ro này giúp chúng ta giữ được cái đầu lạnh.

Trong bối cảnh hiện tại, khi rủi ro hệ thống đang lấn át do căng thẳng địa chính trị và áp lực tỷ giá, chiến lược tốt nhất không phải là cố gắng mua bạt ngàn các mã khác nhau, vì mua mã nào cũng có thể giảm. Cách quản trị tốt nhất lúc này là quản trị tỷ trọng: hạ đòn bẩy margin, nâng tỷ lệ tiền mặt để đưa tài khoản về vùng an toàn. Còn khi sóng gió vĩ mô qua đi, chúng ta sẽ lại dùng sự đa dạng hóa để trị cái rủi ro phi hệ thống của từng công ty.