Những biến động địa chính trị tại khu vực Trung Đông thời gian qua đang đẩy giá dầu thế giới nhảy múa với biên độ lớn. Từ mốc 85 USD/thùng lên 115 USD/thùng và hiện đang có xu hướng quay trở lại và neo giữ quanh mức 100 USD/thùng, "vàng đen" đang một lần nữa làm dấy lên những lo ngại về lạm phát toàn cầu.

Trước thềm cuộc họp chính sách quan trọng của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) vào ngày 19/3 tới, giới đầu tư đang đặt ra câu hỏi lớn: Liệu những biến số vĩ mô này sẽ tác động như thế nào đến thị trường tài chính quốc tế và sức chịu đựng của thị trường chứng khoán Việt Nam?

Mặc dù giá dầu tăng cao tạo ra áp lực chung lên nền kinh tế toàn cầu, nhưng cơ chế tác động tại Mỹ và Việt Nam lại có sự phân hóa rõ rệt.

Tại Mỹ, với mô hình thị trường tự do và cơ cấu thuế xăng dầu chỉ chiếm từ 12-18%, biến động của giá dầu thô lập tức được phản ánh vào giá bán lẻ nhiên liệu. Hơn thế nữa, chi phí vận tải chiếm tỷ trọng khá cao (gần 10,6%) trong rổ tính lạm phát CPI của quốc gia này. Do đó, việc giá dầu neo ở mức 100 USD/thùng đang trở thành mối đe dọa trực tiếp làm đình trệ quá trình đưa lạm phát cốt lõi của Mỹ về mức mục tiêu.

Trái ngược lại, Việt Nam đang sở hữu một "bộ đệm" rất dày dặn nhờ vào các công cụ điều tiết linh hoạt từ Chính phủ, đặc biệt là Quỹ bình ổn giá xăng dầu và các chính sách thuế phí. Bộ đệm này có thể hấp thụ từ 25% đến 30% những cú sốc giá từ bên ngoài. Nhờ vậy, tác động trực tiếp của giá dầu lên CPI của Việt Nam ở thời điểm hiện tại vẫn đang được kiểm soát tốt, chưa tạo ra những rủi ro quá nóng trong ngắn hạn.

Trước diễn biến lạm phát có nguy cơ bùng phát trở lại cùng với tỷ lệ thất nghiệp của Mỹ vẫn tiệm cận mức cao nhất trong 4 năm (4,4%), các dữ liệu dự báo trên thị trường đang cho thấy một kịch bản "diều hâu" hơn từ FED.

Theo công cụ theo dõi của CME và các báo cáo mới nhất từ Bank of America, có đến hơn 99% khả năng FED sẽ tiếp tục giữ nguyên mức lãi suất ở vùng 3,5% - 3,75% trong cuộc họp tháng 3 này. Những kỳ vọng về việc FED sớm đảo chiều nới lỏng chính sách tiền tệ vào đầu năm nay gần như đã bị dập tắt. Các chuyên gia dự báo nhanh nhất cũng phải đến quý 3 hoặc quý 4, khi những tác động từ chi phí năng lượng bắt đầu hạ nhiệt, FED mới có thể cân nhắc việc cắt giảm lãi suất.

Việc Mỹ duy trì lãi suất ở mức cao trong một thời gian dài hơn dự kiến đang tiếp tục củng cố sức mạnh của đồng USD. Chỉ số DXY (Đo lường sức mạnh đồng bạc xanh) hiện đang có xu hướng tăng trở lại, tiệm cận mốc 100. Cùng với đó, lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ cũng đang nhích lên.

Những diễn biến quốc tế này sẽ gián tiếp tạo ra bài toán hóc búa đối với nhà điều hành chính sách tiền tệ tại Việt Nam. Bước sang năm nay, Việt Nam đang ưu tiên mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, thể hiện qua việc lãi suất liên ngân hàng liên tục được duy trì ở mức thấp sau Tết Nguyên đán. Sự chênh lệch lãi suất giữa VNĐ và USD (hiện ở mức hơn 1%) dù chưa tạo ra sức ép quá lớn ngay lập tức, nhưng nếu tình trạng này kéo dài, Ngân hàng Nhà nước có thể sẽ phải đứng trước lựa chọn "hy sinh" một phần biên độ biến động tỷ giá để tiếp tục duy trì mặt bằng lãi suất thấp, bơm thanh khoản hỗ trợ doanh nghiệp và nền kinh tế.

Thị trường luôn tồn tại những biến số bất ngờ, và những nhịp rung lắc mạnh khi có tin tức vĩ mô tiêu cực là điều khó tránh khỏi. Tuy nhiên, thay vì hoảng loạn bán tháo theo tâm lý đám đông, nhà đầu tư cần:

Quản trị danh mục đa lớp tài sản: Không nên "tất tay" (all-in) vào một kênh đầu tư duy nhất hoặc một nhóm cổ phiếu nhất định trong giai đoạn nhạy cảm.

Duy trì tỷ trọng tiền mặt hợp lý: Đây là "tấm khiên" phòng thủ hiệu quả, đồng thời là nguồn lực sẵn sàng để gom nhặt những cổ phiếu có nền tảng cơ bản tốt, triển vọng lợi nhuận rõ ràng khi thị trường bị định giá thấp đi do tác động tâm lý ngắn hạn.

Kiểm soát rủi ro đòn bẩy: Tuyệt đối hạn chế việc lạm dụng margin (tiền vay) khi bức tranh vĩ mô quốc tế, đặc biệt là xu hướng lãi suất của FED, vẫn còn đang tiềm ẩn nhiều ẩn số phức tạp.