BID tăng lợi nhuận 39% nhưng áp lực thật sự đang dồn về quý 4

Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BID) ghi nhận lợi nhuận trước thuế quý 3/2026 đạt 10.579 tỷ đồng, tăng 39% so với cùng kỳ. Con số này nhìn qua khá tích cực, nhưng điểm cần chú ý là phần lớn mức vượt kỳ vọng không đến từ hoạt động cốt lõi mà từ chi phí dự phòng thấp hơn dự kiến. Trong khi đó, biên lãi thuần tiếp tục thu hẹp và nợ nhóm 2 tăng mạnh. Vì vậy, câu chuyện của BID trong 1–2 quý tới không nằm ở tốc độ tăng lợi nhuận đã công bố, mà ở việc ngân hàng còn bao nhiêu dư địa trì hoãn chi phí dự phòng.

Quý 3, tổng thu nhập hoạt động của BID đạt 23.206 tỷ đồng, tăng 10% so với cùng kỳ nhưng giảm 2% so với quý trước. Thu nhập lãi thuần đạt 17.056 tỷ đồng, tăng 12% so với cùng kỳ nhưng giảm 4% so với quý trước. Điểm bù đắp đến từ thu nhập ngoài lãi, đặc biệt kinh doanh ngoại hối tăng 61% so với quý trước. Tuy nhiên, lợi nhuận trước thuế 10.579 tỷ đồng cao hơn kỳ vọng chủ yếu nhờ chi phí dự phòng chỉ khoảng 4.640 tỷ đồng, thấp hơn 30% so với mức dự kiến.

Đây là điểm quan trọng nhất khi đánh giá chất lượng tăng trưởng lợi nhuận của BID. Lợi nhuận tăng 39% so với cùng kỳ, nhưng lợi nhuận trước dự phòng chỉ tăng 10%. Nói cách khác, phần tăng trưởng mạnh hơn phía dưới chủ yếu đến từ việc ngân hàng trích lập ít hơn, chứ chưa phải từ sự cải thiện tương ứng của hoạt động kinh doanh lõi. Lũy kế 9 tháng, lợi nhuận trước thuế đạt 29.483 tỷ đồng, tăng 25%, trong khi chi phí dự phòng giảm 5%.

Áp lực thứ hai nằm ở biên lãi thuần. Biên lãi thuần quý 3 giảm 0,12 điểm phần trăm so với quý trước xuống 2,01%. Lợi suất tài sản tăng lên 6,31%, nhưng chi phí vốn tăng nhanh hơn, lên 4,58%. Chi phí huy động tiền gửi tăng mạnh lên 4,61%, trong khi chi phí giấy tờ có giá lên tới 7,00%. Điều này cho thấy BID đang phải trả giá cao hơn để huy động vốn, trong khi khả năng chuyển phần chi phí đó sang lãi suất cho vay chưa theo kịp.

Điểm tích cực là thanh khoản đã cải thiện. Tăng trưởng huy động 9 tháng đạt 9,3%, vượt mức tăng tín dụng 8,0%, giúp tỷ lệ cho vay trên huy động giảm xuống. Đây là sự thay đổi đáng chú ý bởi chênh lệch tăng trưởng huy động so với tín dụng đã chuyển sang dương 1,2 điểm phần trăm, mức tốt nhất kể từ năm 2022. Tín dụng vẫn tăng 14,5% so với cùng kỳ, trong đó dịch vụ cá nhân tăng 30,7% từ đầu năm và tiếp tục là động lực chính.

Nhưng chính chất lượng tài sản lại là phần khiến câu chuyện trở nên kém đơn giản hơn. Nợ xấu hình thành ròng đã giảm đáng kể so với quý 2, nhưng tổng nợ xấu vẫn tăng 3,9% so với quý trước lên 47.486 tỷ đồng, đưa tỷ lệ nợ xấu lên 1,85%. Đáng chú ý hơn, nợ nhóm 2 tăng 29% so với quý trước lên 39.505 tỷ đồng, mức cao nhất kể từ năm 2020, tương đương 1,54% dư nợ.

Đây cũng là điểm cần theo sát trong quý 4. Chi phí trích lập đã thấp hơn lượng nợ xấu hình thành ròng trong ba quý liên tiếp, khiến tỷ lệ bao phủ nợ xấu giảm từ 76% xuống 73%, thấp nhất kể từ năm 2020. Với việc nợ nhóm 2 tăng mạnh, bộ đệm dự phòng mỏng hơn đồng nghĩa BID khó duy trì mãi mức trích lập thấp nếu muốn củng cố chất lượng bảng cân đối.

Số liệu 9 tháng cũng cho thấy áp lực này có thể dồn vào cuối năm. Lợi nhuận trước thuế đã hoàn thành 72% mức kỳ vọng cả năm, nhưng chi phí dự phòng mới đạt 64%. Để tiến gần kế hoạch dự kiến, quý 4 có thể phải ghi nhận khoảng 9.000 tỷ đồng chi phí dự phòng, gần gấp đôi quý 3. Nếu kịch bản này xảy ra, tốc độ tăng lợi nhuận quý 4 có khả năng chậm lại đáng kể dù hoạt động kinh doanh chưa xấu đi.

Vì vậy, điểm cần thay đổi trong cách nhìn về BID là không nên chỉ tập trung vào mức tăng 39% của lợi nhuận quý 3. Kết quả này vẫn tích cực, nhưng chất lượng tăng trưởng chưa thật sự thuyết phục khi biên lãi thuần giảm, tín dụng thấp hơn kỳ vọng và lợi nhuận được hỗ trợ đáng kể bởi trích lập thấp. Mặt tích cực là huy động đã cải thiện rõ, thanh khoản bớt căng và nợ xấu hình thành mới có dấu hiệu hạ nhiệt. Tuy nhiên, biến số quyết định 1–2 quý tới vẫn là chi phí dự phòng và khả năng kiểm soát nợ nhóm 2.

Nếu BID kiểm soát được nợ nhóm 2, duy trì huy động tốt và biên lãi thuần ổn định trở lại, chất lượng lợi nhuận có thể cải thiện trong năm 2027. Ngược lại, nếu ngân hàng phải tăng mạnh trích lập ngay từ quý 4, tăng trưởng lợi nhuận sẽ khó duy trì tốc độ hiện tại. Đây là lý do BID vẫn cần được nhìn dưới góc độ chất lượng tài sản nhiều hơn là chỉ nhìn vào mức tăng lợi nhuận trên báo cáo kết quả kinh doanh.

Nhà đầu tư muốn tham khảo vùng giá tích sản và giá mục tiêu của BID có thể vào trang tiểu sử để xem phân tích chi tiết.