Tại sao một tập đoàn cực giỏi mở chuỗi như Thế Giới Di Động từng bị Bách Hóa Xanh "đốt" hàng nghìn tỷ đồng tiền lỗ, để rồi bây giờ lại tự tin mở mới thần tốc gần 10 cửa hàng mỗi ngày?

Nhiều người nhìn vào Bách Hóa Xanh thời điểm này chỉ thấy một cỗ máy in tiền bá chủ: 9 tháng đầu năm mở mới gần 1.350 cửa hàng, doanh thu chạm mốc 2 tỷ/tháng mỗi điểm bán, cửa hàng mới mở ra là có lãi ngay. Nhưng quay ngược thời gian về giai đoạn 2015 - 2021, đây lại là một "đứa con ngốn tiền" kinh hoàng khiến ban lãnh đạo MWG đau đầu mất ăn mất ngủ.

Câu chuyện bắt đầu từ cú "ngộ nhận" ban đầu của MWG. Đang trên đỉnh cao chiến thắng với chuỗi Thế Giới Di Động và Điện Máy Xanh, họ bê nguyên tư duy bán đồ điện tử sang mảng thực phẩm tiêu dùng: Mặt bằng phải ở ngã tư đắt đỏ, cửa hàng bật máy lạnh mát rượi, kính bo cong sang xịn, nhân viên cúi chào lịch sự. Nhưng thị trường đã tát cho họ một cú tỉnh người! Bán cái điện thoại 20 triệu biên lợi nhuận rất dày và để cả năm không hỏng.

Còn với bán con cá bó rau biên lãi mỏng như tờ giấy mà lại có "vong hỏng" tính theo từng giờ. Chi phí thuê mặt bằng lớn, tiền điện ngốn nặng cùng tỷ lệ hủy hàng thực phẩm tươi sống quá cao đã nuốt sạch mọi lợi nhuận, khiến khoản lỗ phình to hàng nghìn tỷ đồng. Đỉnh điểm đến giữa năm 2022, BHX ngậm đắng nuốt cay đập bỏ mô hình cũ, thẳng tay đóng cửa hơn 300 cửa hàng yếu kém.

Đó chính là thời điểm MWG quyết định "xé nháp làm lại" để giải bài toán sinh tồn. Họ nhận ra muốn sống sót thì phải đập tan hình ảnh "siêu thị máy lạnh" để đưa BHX về đúng bản chất một chiếc "chợ hiện đại": Tối ưu không gian, cắt bỏ máy lạnh thừa thãi để hạ chi phí điện, dọn dẹp dứt khoát hàng nghìn mặt hàng bán chậm để chỉ giữ lại các mặt hàng thiết yếu có tốc độ xoay vòng cao. Quan trọng nhất, họ đổ tiền làm hệ thống công nghệ và AI để dự báo chính xác lượng tiêu thụ rau cá theo ngày của từng cửa hàng, kéo tỷ lệ đổ bỏ hàng thối rữa xuống mức tối thiểu.

Khi doanh thu trung bình mỗi cửa hàng vọt lên mốc 2 tỷ đồng/tháng, điểm hòa vốn chính thức bị phá vỡ. Từ chỗ mỗi cửa hàng mở mới là một "gánh nặng phải bù lỗ", BHX bước sang giai đoạn cửa hàng mới vừa mở ra đã tự đẻ ra lãi ngay sau khi trừ hết chi phí kho bãi vận chuyển. Mô hình gốc (Unit Economics) đã chuẩn, cỗ máy MWG lập tức nhấn ga mở rộng thần tốc và nhắm tới mục tiêu IPO niêm yết HOSE vào năm 2028.

Câu chuyện của BHX: Trên thương trường, đừng bao giờ vội vã nhân rộng quy mô (Scale up) khi bản thân mô hình cốt lõi chưa tự làm ra tiền!