Xung đột Trung Đông: Phép thử sức bền kinh tế toàn cầu

Israel tung đòn không kích Iran, thị trường toàn cầu lập tức chao đảo: giá dầu vọt lên, chứng khoán nhuộm đỏ, lạm phát lăm le bùng phát. “Hiệu ứng Tehran” – cú sốc địa chính trị – đang trực tiếp thử sức bền của nền kinh tế thế giới.

Chiến dịch không kích Israel tại Iran: Giới tài chính chao đảo trước cú sốc địa chính trị

Chỉ sau ít giờ Israel tung loạt không kích chính xác vào các cơ sở hạt nhân và quân sự của Iran, thị trường tài chính toàn cầu gần như lập tức rúng động. Đó không chỉ là phản ứng bản năng trước một biến động ở tâm chấn Trung Đông, mà phản ánh một dịch chuyển tâm lý đầy lo lắng: từ lạc quan hồi phục sang phòng thủ, từ tìm kiếm lợi nhuận sang ưu tiên bảo toàn tài sản.

Hiếm khi thị trường phản ứng đồng loạt, mạnh mẽ đến thế. Từ Tokyo đến Frankfurt, từ London đến Wall Street, bảng điện tử nhuộm đỏ, dòng vốn đồng loạt tìm đến vàng, dầu, trái phiếu —những tài sản trú ẩn truyền thống khi khủng hoảng ập đến.

Đằng sau những con số đỏ rực khắp các sàn là một câu hỏi đầy sức nặng: Liệu “hiệu ứng Tehran” chỉ là một cú sốc ngắn hạn, hay chính nó sẽ khởi phát một chu kỳ biến động hoàn toàn mới của nền kinh tế thế giới?

Những phản ứng thị trường diễn ra gần như đồng thời với dòng tin nóng. Phiên giao dịch tại châu Á khởi động bằng một màu đỏ bao trùm: Nikkei 225 của Nhật Bản mất 1,3%, Kospi Hàn Quốc sụt 1,1% và Hang Seng Hồng Kông giảm 0,8%.

Khi thị trường châu Âu mở cửa, xu hướng này tiếp tục lan rộng. Chỉ số STOXX 600 toàn khu vực rơi xuống mức thấp nhất trong 3 tuần, giảm 0,6%. Các thị trường chủ lực như DAX của Đức mất 1,2%. FTSE 100 của Anh, sau khi lập đỉnh kỷ lục một ngày trước, cũng không tránh khỏi đà suy yếu khi giảm 0,4%.

Tới thị trường Mỹ, các hợp đồng tương lai đồng loạt đỏ lửa. Dow Jones lúc một thời gian mất đến 1,8%. S&P 500 sụt 1,1% và Nasdaq – tâm lý nhà đầu tư luôn phản ứng mạnh trước biến động – cũng trượt 1,3%. Tất cả phản ánh một tâm lý lo sợ bao trùm, khi rủi ro tại khu vực Trung Đông một lần nữa nổi lên như một “thùng thuốc súng” luôn trực chờ phát nổ.

Trong lúc thị trường tài chính chao đảo, dòng vốn khôn ngoan đổ về tài sản trú ẩn. Vàng – tài sản truyền thống ở thời loạn – tăng khoảng 1%. Có thời thời khắc, giá vàng chạm 3.426 USD/ounce, tiến sát kỷ lục 3.500 USD hồi tháng 4.

Bên cạnh vàng, thị trường trái phiếu cũng thu hút dòng mua mạnh, đẩy lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ 10 năm xuống 4,31%. Giới đầu tư tìm đến tài sản an toàn thay vì mạo hiểm tìm kiếm lợi nhuận ở thời khắc biến động.

Eo biển Hormuz – tâm bão của khủng hoảng năng lượng

Nếu thị trường tài chính phản ánh nỗi lo, thị trường dầu chính là tâm chấn của khủng hoảng. Chỉ sau khi thông tin được công bố, giá dầu Brent vọt hơn 7% tại thời điểm cao trào, vượt 75 USD/thùng — mức cao nhất từ tháng 4. Dầu WTI của Mỹ cũng tăng đột biến 14% trong một thời gian ngắn, ghi nhận mức tăng mạnh chưa từng có sau khủng hoảng tại Ukraine.

Sự tăng vọt này phản ánh mối quan ngại về eo biển Hormuz —điểm nút vận chuyển khoảng 20% lượng dầu thế giới và phần lớn LNG. Nếu dòng chảy tại khu vực này bị gián đoạn, dù chỉ một thời gian ngắn, khủng hoảng nguồn cung hoàn toàn có thể lan rộng khắp thị trường, đẩy giá tiếp tục tăng nóng.

Những phân tích từ Xeneta, như của Peter Sand, cảnh báo nếu eo biển Hormuz bị đóng, các tàu sẽ buộc phải chuyển hướng, kéo theo ùn tắc tại các cảng, đứt gãy chuỗi cung ứng, đẩy giá cước vận tải tăng vọt — một kịch bản gợi lại khủng hoảng tại Biển Đỏ 18 tháng trước.

JPMorgan đưa ra một kịch bản khốc liệt hơn: nếu xung đột tiếp tục leo thang, giá dầu hoàn toàn có thể vượt mốc 100 USD/thùng, đưa thế giới một lần nữa đến bờ vực khủng hoảng năng lượng như thời chiến dịch tại Ukraine năm 2022.

Những kẻ được, người mất trong khủng hoảng

Như một lưới lọc khắc nghiệt, khủng hoảng luôn phân định được kẻ được, người mất. Cổ phiếu các hãng hàng không, dịch vụ du lịch lập tức lao dốc. IAG, Lufthansa, easyJet tại châu Âu đồng loạt đỏ sàn, tại Mỹ, Delta, United, American cũng chịu sức ép tương tự. Các công ty dịch vụ như Carnival —những tổ chức hoàn toàn phụ thuộc vào dòng khách, vào giá nhiên liệu— cũng chìm trong sức nóng khủng hoảng.

Ở chiều ngược lại, cổ phiếu ngành năng lượng, quốc phòng lại được dòng tiền tìm đến. BP, Shell tăng khoảng 2%. Các công ty vận tải dầu như Frontline vọt hơn 6%. Maersk cũng tăng 4,6%. Cổ phiếu quốc phòng như BAE tại Anh, Lockheed Martin, Northrop Grumman tại Mỹ đều ghi nhận đà tăng, phản ánh nhu cầu phòng thủ gia tăng khi thế giới tiếp tục ở thế căng như dây đàn.

Lạm phát – mối đe dọa tiếp theo từ khủng hoảng

Nhưng hệ lụy đáng lo ngại hơn cả không chỉ dừng ở tài chính mà còn ở lạm phát. Những nỗ lực kiểm soát giá của các ngân hàng trung ương, chủ yếu tại Mỹ, hoàn toàn có thể đổ sông đổ bể nếu giá dầu tiếp tục tăng nóng.

Dữ liệu tại Mỹ hồi tháng 5 ghi nhận lạm phát ở mức 2,4%. Nếu giá xăng tiếp tục tăng, hoàn toàn có khả năng lạm phát vọt lên 5%. Các nhà phân tích tại Oxford Economics cảnh báo mỗi 10 USD/thùng dầu tăng thêm sẽ đẩy lạm phát thêm 0,5%. Nếu kịch bản giá dầu 120 USD/thùng của JPMorgan thành hiện thực, lạm phát hoàn toàn có thể bùng lên, buộc Fed phải xem xét lại chính sách lãi suất.

Như thế, các ngân hàng trung ương rơi vào thế lưỡng nan: nếu tiếp tục tăng lãi suất để ghìm lạm phát, họ sẽ đè nặng thêm lên tăng trưởng; nếu giữ hoặc hạ lãi suất để kích thích kinh tế, lạm phát hoàn toàn có thể vượt khỏi tầm kiểm soát. Hiện tượng “stagflation”—đình trệ mà lạm phát vẫn cao—đóng một cái bẫy đầy rủi ro.

Những kịch bản tương lai: Hạ nhiệt, kiểm soát, hoặc khủng hoảng toàn diện

Những phản ứng tiếp theo của thị trường hoàn toàn phụ thuộc vào diễn biến tại Trung Đông. Giới phân tích đưa ra ba kịch bản chính:

Ở kịch bản hạ nhiệt, xung đột được kiểm soát, giá dầu sẽ dần hạ, thị trường tài chính tìm lại được thế cân bằng. Goldman Sachs dự đoán nếu khủng hoảng được kiểm soát, giá dầu WTI hoàn toàn có thể về 55 USD/thùng vào cuối năm 2025.

Ở kịch bản tiếp theo — kiểm soát ở mức độ thấp — xung đột tiếp diễn mà chưa bùng phát. Thị trường lúc này luôn “đóng một phí rủi ro” vào tài sản, đẩy giá dầu ở mức cao, biến động tài chính tiếp tục, dòng vốn luôn ở thế phòng thủ.

Nhưng nếu khủng hoảng bùng phát hoàn toàn, một cuộc chiến khu vực khốc liệt hoàn toàn có thể nổ ra, lúc này giá dầu, lạm phát, khủng hoảng dòng chảy tài chính sẽ cùng lúc căng phồng, đe dọa không chỉ khu vực mà cả nền kinh tế thế giới.

Bài kiểm sức chịu đựng của kinh tế thế giới

Những cú sốc từ Trung Đông một lần nữa phơi bày sức chịu đựng của hệ thống tài chính quốc tế, cũng như khả năng tổn thương của các chuỗi cung ứng trọng yếu. Dẫu thị trường hoàn toàn có khả năng tìm lại được cân bằng, một “phí rủi ro” vô hình đã được cộng thêm vào tài sản. Giới hoạch định chính sách, nhà đầu tư, doanh nghiệp… sẽ luôn ở thế phòng thủ, bởi ở thời đại đầy biến động này, một tia lửa ở khu vực tâm bão hoàn toàn đủ sức khởi phát một đám cháy lan khắp thế giới.