Xung đột Iran - Israel và tác động đến kênh đầu tư

Sự kiện: Ngày 13/6/2025, Israel thực hiện không kích vào cơ sở dầu Shahran ở Tehran và các cơ sở hạt nhân của Iran, gây cháy và thiệt hại. Iran đáp trả bằng các cuộc tấn công tên lửa vào các thành phố Israel như Haifa và Tel Aviv, đồng thời đe dọa đóng eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển 20 triệu thùng dầu/ngày (khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu).

Tác động tức thời: Giá dầu Brent tăng gần 8% trong phiên giao dịch ngày 13/6/2025, đạt mức cao nhất trong nhiều tháng, do lo ngại về gián đoạn nguồn cung dầu.

Nguy cơ lớn hơn: Nếu Iran đóng eo biển Hormuz, nguồn cung dầu toàn cầu có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng, đặc biệt với các nước phụ thuộc vào dầu Trung Đông như Trung Quốc, Nhật Bản, và Ấn Độ.

Bối cảnh địa chính trị: Xung đột leo thang giữa Israel và Iran, với sự hỗ trợ của Mỹ và Ả Rập Saudi cho Israel, làm gia tăng bất ổn ở Trung Đông, ảnh hưởng đến các thị trường tài chính và hàng hóa toàn cầu.

Đánh giá tác động của xung đột Iran-Israel đến kinh tế toàn cầu, các kênh tài sản, hàng hóa (đặc biệt giá dầu), và ngành nghề liên quan

Xung đột Iran-Israel (6/2025) có tác động sâu rộng đến kinh tế toàn cầu, đặc biệt qua các kênh tài sản, hàng hóa, và các ngành nghề liên quan như phân bón. Dưới đây là phân tích chi tiết:

1. Tác động đến giá dầu

Tăng giá dầu tức thời: Giá dầu Brent tăng gần 8% trong phiên giao dịch ngày 13/6/2025, đạt mức cao nhất trong nhiều tháng, do lo ngại gián đoạn nguồn cung từ cơ sở dầu Shahran bị tấn công và đe dọa đóng eo biển Hormuz. Một số nguồn trên X báo cáo giá Brent tăng tới 14% trong giao dịch châu Á ngày 14/6/2025.

Rủi ro dài hạn: Eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển 20 triệu thùng dầu/ngày, chiếm 20% nguồn cung toàn cầu. Nếu Iran đóng tuyến này, giá dầu có thể tăng vọt lên 100–120 USD/thùng, tương tự đỉnh giá trong xung đột Nga-Ukraine (2022).

Ảnh hưởng đến các nước nhập khẩu: Các quốc gia châu Á như Trung Quốc (nhập 15 triệu thùng/ngày), Nhật Bản, và Ấn Độ sẽ chịu tác động lớn nhất do phụ thuộc vào dầu Trung Đông. Việt Nam, với ngành lọc hóa dầu như Bình Sơn, cũng có thể đối mặt với chi phí nhập khẩu dầu thô tăng cao.

2. Tác động đến các kênh tài sản

Thị trường chứng khoán: Xung đột làm giảm tâm lý rủi ro toàn cầu, dẫn đến bán tháo trên các thị trường chứng khoán. Cụ thể:

- Chứng khoán châu Âu giảm mạnh sau cuộc tấn công của Israel vào Iran.

- Chứng khoán Mỹ (Dow -1,8%, S&P 500 -1%, Nasdaq -1,3%) và châu Á cũng giảm do lo ngại xung đột lan rộng.

Tài sản trú ẩn an toàn: Dòng tiền chuyển sang các tài sản an toàn như vàng (giá vàng đạt gần mức kỷ lục), đồng USD, và trái phiếu chính phủ Mỹ, khiến USD tăng giá so với euro và yen.

Tiền điện tử: Biến động giá dầu và bất ổn địa chính trị có thể làm giảm niềm tin vào các tài sản rủi ro như tiền điện tử, dẫn đến giảm giá Bitcoin và các đồng khác, như trường hợp một người dùng LastPass mất 200.000 USD tiền điện tử trong bối cảnh thị trường bất ổn.

3. Tác động đến hàng hóa

Năng lượng: Ngoài dầu, khí đốt tự nhiên (LNG) cũng có thể bị ảnh hưởng nếu xung đột lan rộng, do Iran là một trong những nhà sản xuất khí lớn. Giá LNG tăng sẽ ảnh hưởng đến các nước nhập khẩu như EU và Việt Nam.

Nông sản: Giá nông sản (gạo, cà phê) có thể tăng do chi phí vận chuyển cao hơn khi giá dầu tăng. Việt Nam, một nước xuất khẩu gạo lớn, có thể hưởng lợi từ giá gạo tăng, nhưng chi phí logistics sẽ tăng, làm giảm lợi nhuận.

Kim loại và khoáng sản: Giá kim loại như nhôm và đồng có thể tăng do chi phí năng lượng cao hơn trong sản xuất. Việt Nam, với các ngành khai thác khoáng sản tại Gia Lai, có thể đối mặt với chi phí sản xuất tăng.

4. Tác động đến ngành phân bón

Nguyên liệu thô: Ngành phân bón phụ thuộc vào khí đốt tự nhiên và các sản phẩm hóa dầu để sản xuất amoniac và urê. Giá khí đốt tăng do xung đột Iran-Israel sẽ đẩy chi phí sản xuất phân bón lên, đặc biệt ở các nước nhập khẩu khí như Việt Nam.

Tác động đến nông nghiệp: Chi phí phân bón cao hơn sẽ làm tăng giá thành sản xuất nông sản, ảnh hưởng đến nông dân và người tiêu dùng. Việt Nam, với ngành nông nghiệp lớn (gạo, cà phê, hồ tiêu), có thể thấy lợi nhuận giảm nếu giá bán không tăng tương ứng.

Chuỗi cung ứng: Gián đoạn vận chuyển qua eo biển Hormuz có thể làm chậm nhập khẩu nguyên liệu thô cho phân bón (như kali từ Trung Đông), gây áp lực lên các nhà sản xuất phân bón Việt Nam như Đạm Cà Mau hoặc Đạm Phú Mỹ.

5. Tác động đến các ngành nghề liên quan

Vận tải và logistics: Giá dầu tăng làm tăng chi phí vận chuyển đường biển và đường bộ. Tại Việt Nam, khối lượng hàng hóa qua cảng biển (60 triệu tấn/tháng) có thể chịu chi phí cao hơn, ảnh hưởng đến các công ty như Gemadept.

Lọc hóa dầu: Các doanh nghiệp như CTCP Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR) sẽ đối mặt với chi phí nhập khẩu dầu thô tăng, nhưng cũng có thể hưởng lợi nếu giá xăng dầu trong nước tăng.

Hàng không và du lịch: Chi phí nhiên liệu tăng sẽ làm tăng giá vé máy bay, ảnh hưởng đến ngành du lịch Việt Nam, đặc biệt ở các điểm đến như Nha Trang hoặc Phú Quốc.

Công nghiệp nặng: Các ngành như thép (Trung Quốc và Việt Nam) và xây dựng sẽ chịu chi phí năng lượng cao hơn, làm chậm tiến độ các dự án lớn như cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu.

6. Tác động kinh tế toàn cầu và Việt Nam

Kinh tế toàn cầu: Giá dầu tăng đẩy lạm phát toàn cầu, khiến các ngân hàng trung ương như Fed khó giảm lãi suất, ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế. Trung Quốc, Nhật Bản, và EU sẽ chịu áp lực lớn do phụ thuộc vào dầu Trung Đông.

Việt Nam:

- Xuất khẩu: Giá nông sản (gạo, cà phê) có thể tăng, mang lại lợi ích ngắn hạn, nhưng chi phí logistics và phân bón cao sẽ làm giảm lợi nhuận.

- Nhập khẩu: Chi phí nhập khẩu dầu thô và nguyên liệu phân bón tăng, ảnh hưởng đến các ngành lọc hóa dầu và nông nghiệp.

- Chứng khoán: Thị trường chứng khoán Việt Nam (VN-Index) có thể biến động do tâm lý nhà đầu tư bị ảnh hưởng bởi xung đột Trung Đông, tương tự như khi căng thẳng Nga-Ukraine làm giá dầu tăng năm 2022.

Kết luận

Xung đột Iran-Israel (6/2025) làm gia tăng bất ổn địa chính trị, đẩy giá dầu Brent tăng gần 8–14% do nguy cơ gián đoạn 20 triệu thùng dầu/ngày qua eo biển Hormuz. Điều này tác động mạnh đến các kênh tài sản (chứng khoán giảm, vàng và USD tăng), hàng hóa (dầu, khí, nông sản, kim loại), và các ngành như phân bón, vận tải, lọc hóa dầu, và nông nghiệp. Việt Nam sẽ đối mặt với chi phí sản xuất và logistics tăng, nhưng có thể hưởng lợi từ giá nông sản cao hơn. Tuy nhiên, nếu xung đột kéo dài, lạm phát toàn cầu và chi phí năng lượng cao sẽ gây áp lực lớn lên kinh tế Việt Nam.