Xóa bỏ giấy phép xây dựng: Cần "mở", nhưng kiểm soát phải "chặt"

Đề xuất bỏ giấy phép xây dựng không chỉ hướng đến việc cắt giảm thủ tục hành chính rườm rà mà còn đặt ra thách thức lớn trong công tác hậu kiểm để bảo đảm trật tự, quy hoạch đô thị không bị phá vỡ. Đây là bước chuyển mình quan trọng trong quản lý xây dựng hiện đại, cần sự đồng thuận và giám sát chặt chẽ từ các cơ quan chức năng.

Chủ trương loại bỏ giấy phép xây dựng tại TP.HCM đang nhận được sự đồng thuận từ cả giới chuyên gia và người dân, tạo kỳ vọng về một bước đột phá trong quản lý. Tuy nhiên, để tránh "vỡ trận" quy hoạch và đảm bảo minh bạch, yêu cầu về "hậu kiểm" chặt chẽ đang trở thành tiếng nói then chốt, đòi hỏi cơ quan quản lý phải xây dựng cơ chế giám sát thực sự sắc bén và hiệu quả.

Bà Mai Vân (Bình Thạnh, TPHCM) mua miếng đất hơn 50m² tại phường Hiệp Bình, TP Thủ Đức với kế hoạch xây nhà trong 1-2 tháng tới. Tuy nhiên, khi làm thủ tục xin giấy phép xây dựng, bà cảm thấy rối rắm trước bộ hồ sơ phức tạp và quỹ thời gian eo hẹp, nên phải thuê dịch vụ với chi phí “trên trời”, có đơn vị báo đến 25 triệu đồng, đơn vị khác là 15 triệu đồng.

Không chỉ bà Vân, nhiều người dân tại các đô thị hiện hữu cũng phải tìm đến dịch vụ xin giấy phép xây dựng do thủ tục hành chính phức tạp, tốn kém về thời gian và chi phí. Bà Hải Khánh (TP Thủ Đức) cho rằng việc xin phép trong những khu vực đã có quy hoạch chi tiết 1/500 và chỉ tiêu xây dựng đầy đủ là hình thức thừa thãi, Nhà nước nên chuyển sang hậu kiểm để giảm gánh nặng cho dân.

Quan điểm này được chuyên gia từ Batdongsan.com.vn ủng hộ, cho rằng việc bỏ giấy phép xây dựng thể hiện rõ tinh thần cải cách, giảm thủ tục hành chính rườm rà, đồng thời cảnh báo nguy cơ chi phí “bôi trơn” và thời gian chờ kéo dài gây thiệt hại lớn cho người dân và doanh nghiệp.

Thủ tướng đã chỉ đạo cắt giảm thủ tục hành chính trong lĩnh vực xây dựng, trong khi Bộ Xây dựng đề nghị giảm giấy phép với các công trình đã có quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 hoặc thiết kế đô thị được phê duyệt, tập trung tinh lực cho công tác hậu kiểm. Chủ tịch TPHCM cũng nhấn mạnh sẽ đơn giản hóa thủ tục cho người dân ở khu vực có quy hoạch rõ ràng, thay thế xin giấy phép bằng đăng ký xây dựng.

Tuy nhiên, thực thi chủ trương này cần cân nhắc kỹ để không làm suy yếu công tác quản lý quy hoạch và xây dựng. Luật sư Nguyễn Văn Đỉnh chỉ rõ, với các dự án đầu tư lớn, thủ tục “tiền kiểm” vẫn cần thiết để đảm bảo kỹ thuật và an toàn, nhưng có thể giao cho đơn vị tư vấn có năng lực, ứng dụng công nghệ hiện đại thay cho cơ quan nhà nước, từ đó tập trung lực lượng vào hậu kiểm bằng thiết bị hiện đại như flycam, hạn chế tiếp xúc trực tiếp và giảm tiêu cực.

Cơ chế hậu kiểm phải đủ mạnh, minh bạch và răn đe đủ sức, với chế tài xử phạt nghiêm khắc đối với công trình xây sai phép, sai chỉ tiêu. Đề xuất chỉ áp dụng bỏ giấy phép cho các công trình dân dụng đơn lẻ tại khu vực có quy hoạch chi tiết, còn các dự án quy mô lớn vẫn phải giữ thủ tục cấp phép nhưng cần tinh gọn, nhanh chóng.

Ngoài ra, miễn giấy phép chỉ phù hợp với khu đô thị mới đã có quy hoạch đồng bộ, trong khi các khu dân cư hiện hữu với tính pháp lý phức tạp và khó kiểm soát vẫn cần duy trì việc cấp phép xây dựng để bảo đảm trật tự, an toàn và quy hoạch bền vững.