Vingroup “chơi lớn”: Rót 5,4 tỷ USD vào tuyến đường sắt bị “đắp chiếu” hơn 10 năm và chiến lược định hình lại bản đồ hạ tầng Việt Nam

Sau hơn một thập kỷ “ngủ đông”, tuyến đường sắt Yên Viên – Phả Lại – Hạ Long – Cái Lân bất ngờ được hâm nóng trở lại. Nhưng lần này không chỉ có sự tái xuất của nhà nước, mà còn có một cái tên khiến thị trường không thể làm ngơ: Vingroup. Tập đoàn tư nhân lớn nhất Việt Nam vừa chính thức đề xuất “đặt cược” 5,4 tỷ USD để không chỉ “hồi sinh” tuyến đường cũ mà còn xây dựng một loạt đại dự án đường sắt mang tính chiến lược quốc gia.

Một tuyến đường – hai định mệnh

Tuyến Yên Viên – Cái Lân từng được kỳ vọng là mũi nhọn kết nối vận tải hàng hóa từ Trung Quốc về thẳng cảng Cái Lân, tạo ra hành lang logistics Đông Bắc then chốt. Tuy nhiên, sau khi được phê duyệt năm 2004 và khởi công bằng vốn trái phiếu chính phủ, dự án nhanh chóng bị rơi vào vòng xoáy “thiếu vốn – cắt giảm đầu tư công” và chính thức đóng băng từ 2011.

Gần đây, Bộ Xây dựng đã chủ trì nghiên cứu tiền khả thi nhằm tái khởi động dự án. Tuy nhiên, thay vì chỉ tập trung vào vận tải hàng, lần này hướng đi đã thay đổi: ưu tiên vận tải hành khách. Dự báo đến năm 2050, tuyến có thể phục vụ 7–8 triệu lượt khách mỗi năm, còn hàng hóa chỉ đạt khoảng 3 triệu tấn – dấu hiệu cho thấy xu hướng dịch chuyển từ “đường sắt công nghiệp” sang “đường sắt phục vụ đô thị hóa và du lịch”.

Dự thảo mới sử dụng khổ đường đơn 1.435mm, tốc độ 120 km/h cho tàu khách, 80 km/h cho tàu hàng. Tổng vốn đầu tư điều chỉnh lên gần 10.000 tỷ đồng, triển khai từ 2026, vận hành từ 2031.

“Cú đấm thép” mang tên Vingroup

Không chờ đến khi nhà nước hoàn tất mọi thủ tục, Vingroup đã chủ động bước vào cuộc chơi với một đề xuất đậm chất tư nhân: tuyến đường sắt cao tốc Hà Nội – Quảng Ninh có tổng chiều dài gần 121 km, thiết kế tốc độ 350 km/h, chạy độc quyền tàu khách và dùng khổ đường 1.435mm điện khí hóa – chuẩn quốc tế.

Tuyến bắt đầu từ Trung tâm Hội chợ Triển lãm Quốc gia (Hà Nội), kết thúc tại Tuần Châu (Quảng Ninh), đi qua các khu vực có tiềm năng phát triển du lịch và đô thị cực mạnh như Yên Tử, Hạ Long. Tổng vốn đầu tư lên tới 5,4 tỷ USD, cần khoảng 308 ha đất và hướng tới hoàn tất vào năm 2030.

Sự xuất hiện của Vingroup đã biến một dự án từng bị “bỏ quên” thành một phần trong bức tranh hạ tầng tầm cỡ khu vực. Thay vì chỉ kỳ vọng vào vốn ngân sách, giờ đây câu chuyện chuyển sang chủ động thu hút vốn tư nhân – mô hình mà nhiều quốc gia phát triển đã áp dụng từ lâu.

Không chỉ “đánh thức” Đông Bắc

Tuyến Yên Viên – Quảng Ninh mới chỉ là một mắt xích trong kế hoạch hạ tầng đầy tham vọng của Vingroup. Dưới sự dẫn dắt của tỷ phú Phạm Nhật Vượng, tập đoàn này đang vẽ lại bản đồ giao thông Việt Nam bằng các dự án có tổng vốn hàng chục tỷ USD, trải dài từ Bắc vào Nam.

Đường sắt cao tốc Bắc – Nam: Cú huých lịch sử?

VinSpeed – công ty con của Vingroup – đã đề xuất đầu tư siêu dự án đường sắt cao tốc Bắc – Nam với tổng vốn khoảng 1,7 triệu tỷ đồng (~67 tỷ USD). Đáng chú ý, Vingroup cam kết tự lo 20% vốn và đề xuất nhà nước hỗ trợ khoản vay ưu đãi 0% lãi suất trong 35 năm – một cơ chế “chưa từng có tiền lệ” trong đầu tư hạ tầng tại Việt Nam.

Nếu được chấp thuận, đây sẽ là bước ngoặt lớn cho ngành giao thông vận tải, đồng thời chứng minh năng lực “định chế tài chính tư nhân” của Vingroup ở cấp độ quốc gia.

Metro TP.HCM – Cần Giờ: Dự án đô thị tầm nhìn 2040

Vingroup còn hướng đến giải bài toán kết nối đô thị – sinh thái khi đề xuất tuyến metro tốc độ cao dài gần 49 km, nối Quận 7 – Cần Giờ. Tổng vốn đầu tư khoảng 4,1 tỷ USD, tốc độ thiết kế 350 km/h, dự kiến khởi công 2026, hoàn thành 2028. TP.HCM đã chấp thuận cho Vingroup nghiên cứu theo mô hình BOO (xây dựng – sở hữu – vận hành), không sử dụng ngân sách nhà nước.

Hà Nội: Tăng tốc "kết nối đô thị vệ tinh"

Tại thủ đô, Vingroup đề xuất đầu tư ít nhất 5 tuyến metro trọng điểm, ưu tiên kết nối các khu đô thị vệ tinh như Ocean Park, Smart City, Tây Mỗ – Đại Mỗ và các khu vực động lực như Hòa Lạc, sân bay Nội Bài, tuyến vành đai 4. Cách tiếp cận này không chỉ giúp gia tăng giá trị bất động sản mà còn tạo ra hệ sinh thái hạ tầng đồng bộ, hỗ trợ cả logistics, y tế, giáo dục lẫn công nghệ.

Hạ tầng không chỉ là đường ray, mà là đường đi tới tương lai

Tất cả các dự án của Vingroup hiện mới dừng ở mức đề xuất tiền khả thi, nhưng không thể phủ nhận một điều: nếu cơ chế pháp lý đủ mở, nếu việc giải phóng mặt bằng minh bạch, nếu hợp tác công – tư thực chất, thì những gì Vingroup đang theo đuổi sẽ không chỉ thay đổi giao thông – mà còn thay đổi tư duy phát triển đất nước.

Trong bối cảnh hạ tầng đường sắt Việt Nam đã “ngủ quên” hàng thập kỷ, việc một tập đoàn tư nhân sẵn sàng rót vốn hàng chục tỷ USD là dấu hiệu cho thấy niềm tin mới vào tương lai. Một tương lai nơi tư nhân không chỉ “đi cùng” mà có thể dẫn dắt công cuộc hiện đại hóa.

Nếu các cơ chế đặc thù được thiết kế đủ “đặc biệt”, rất có thể Vingroup sẽ không chỉ tái sinh những tuyến đường bị bỏ quên – mà còn mở lối cho thế hệ “hạ tầng 4.0” tại Việt Nam.