VinFast – Cánh chim đầu đàn chắp cánh giấc mơ công nghiệp ô tô Việt

Hơn 30 năm kể từ khi ngành ô tô Việt Nam chính thức hình thành, “giấc mơ” có một thương hiệu nội địa đủ sức cạnh tranh trên thị trường thế giới vẫn là điều xa vời.

Các liên doanh nước ngoài phần lớn chỉ dừng lại ở công đoạn lắp ráp, với linh kiện chủ yếu nhập khẩu, tỷ lệ nội địa hóa quanh quẩn dưới 10%. Trong suốt quãng thời gian ấy, Việt Nam chưa từng có một doanh nghiệp nội địa nào đủ năng lực, tầm nhìn và khát vọng để vươn lên làm chủ cuộc chơi, chứ chưa nói đến việc tham gia chuỗi giá trị toàn cầu trong lĩnh vực sản xuất ô tô.

Thế nhưng, bước ngoặt lớn đã diễn ra vào năm 2017 khi VinFast – thương hiệu ô tô do Tập đoàn Vingroup của tỷ phú Phạm Nhật Vượng sáng lập – chính thức khởi công nhà máy tại Hải Phòng. Từ một doanh nghiệp hoàn toàn mới, không có nền tảng công nghệ sẵn có, không kinh nghiệm sản xuất xe hơi, VinFast đã làm điều mà không ai từng dám nghĩ: phát triển ô tô thương hiệu Việt từ con số 0. Nhưng điều quan trọng hơn cả, VinFast không chỉ đơn thuần sản xuất xe. Hãng xác định ngay từ đầu vai trò lớn hơn: dẫn dắt ngành công nghiệp hỗ trợ trong nước, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và khơi dậy năng lực chế tạo của nền công nghiệp Việt Nam.

Chỉ trong vòng vài năm ngắn ngủi, VinFast đã đưa vào vận hành tổ hợp sản xuất tích hợp quy mô lớn, ứng dụng công nghệ hiện đại từ Đức, Áo, Hàn Quốc… Tính đến cuối năm 2024, tỷ lệ nội địa hóa của các dòng xe điện VinFast đã đạt hơn 60% – con số mang tính đột phá, vượt xa mức trung bình của toàn ngành. Những linh kiện vốn phụ thuộc hoàn toàn vào nhập khẩu như thân vỏ, động cơ, trần xe, hệ thống treo… nay đã được sản xuất trong nước. Mục tiêu đến năm 2026 là nâng tỷ lệ này lên 84%, với việc làm chủ thêm các bộ phận có giá trị cao như pin điện, hệ thống ghế, dây điện, đèn xe, vành xe, nội – ngoại thất… Một mục tiêu tham vọng nhưng hoàn toàn khả thi, đặc biệt khi đặt trong bối cảnh VinFast đang đầu tư mạnh mẽ vào R&D, công nghệ lõi, và đặc biệt là hệ sinh thái sản xuất nội địa.

Điểm đáng chú ý là VinFast không đi một mình. Hãng đã và đang kéo theo hàng loạt doanh nghiệp tư nhân Việt Nam cùng tham gia chuỗi cung ứng. Từ Ý Chí Việt, An Phát, CNC VINA đến Rạng Đông Holding, những cái tên nội địa từng chưa bao giờ đặt chân vào ngành công nghiệp ô tô, nay đã trở thành mắt xích không thể thiếu trong quá trình sản xuất xe điện. Hơn 30% diện tích tổ hợp VinFast tại Hải Phòng được dành riêng cho phát triển khu công nghiệp phụ trợ – nơi các doanh nghiệp vừa và nhỏ có thể tham gia sản xuất linh kiện ngay tại chỗ. Đây là mô hình hiếm thấy không chỉ tại Việt Nam mà còn trong khu vực, thể hiện cách tiếp cận rất khác biệt của VinFast: không đi nhanh một mình, mà kéo cả nền công nghiệp cùng tiến bước.

Theo PGS.TS Bùi Quang Tuấn, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, chính sự đầu tư bài bản, chiến lược dài hạn và tư duy hệ sinh thái của VinFast đã tạo ra một chuẩn mực phát triển mới. Trong vòng 7 năm, hãng đã từ một “người mới” trở thành doanh nghiệp tiên phong, dẫn dắt cả ngành công nghiệp đi lên. Đó là minh chứng rõ ràng cho khát vọng tự cường và năng lực tổ chức của doanh nghiệp tư nhân Việt khi có cơ hội được phát huy tối đa.

Vai trò “cánh chim đầu đàn” của VinFast càng trở nên rõ nét khi đặt trong bối cảnh Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân mà Chính phủ ban hành. Nghị quyết xác định khu vực kinh tế tư nhân là động lực quan trọng của nền kinh tế, đồng thời nhấn mạnh vai trò dẫn dắt của các doanh nghiệp lớn trong việc xây dựng chuỗi liên kết, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng phát triển. VinFast chính là hiện thân sống động cho tinh thần ấy – một mô hình doanh nghiệp lớn sẵn sàng chia sẻ, hỗ trợ, đồng hành cùng các doanh nghiệp Việt trong hành trình hội nhập chuỗi giá trị toàn cầu.

Thành công của VinFast cũng trùng khớp với giai đoạn chuyển đổi xanh của Việt Nam. Khi Chính phủ đẩy mạnh chiến lược phát triển năng lượng sạch, giao thông thông minh và giảm phát thải, VinFast với định hướng sản xuất xe điện toàn phần đã trở thành nhân tố tiên phong, đặt nền móng cho ngành công nghiệp xanh. Xe điện VinFast không chỉ là sản phẩm công nghệ cao, thân thiện với môi trường, mà còn là biểu tượng của khát vọng công nghiệp hóa hiện đại hóa theo định hướng bền vững.

Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan nhận định, những gì VinFast làm được trong 7 năm qua đã vượt xa những doanh nghiệp ô tô ngoại từng hiện diện tại Việt Nam hàng chục năm. Việc đặt mục tiêu nội địa hóa đến 84% không chỉ là lời tuyên bố, mà là một cam kết chiến lược với tương lai của ngành công nghiệp Việt Nam.

VinFast không chỉ đơn thuần là một thương hiệu xe điện “Made in Vietnam”. Đó là biểu tượng của khát vọng tự chủ công nghiệp, của tinh thần đổi mới sáng tạo và vai trò dẫn dắt của khu vực kinh tế tư nhân trong tiến trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước. Khi một doanh nghiệp nội địa có thể trở thành “cánh chim đầu đàn”, đủ sức kéo cả ngành công nghiệp tiến bước, thì đó không chỉ là niềm tự hào, mà còn là minh chứng cho một tương lai công nghiệp Việt Nam đầy triển vọng – mạnh mẽ, tự cường và bền vững.