Viettel, VNPT, FPT đồng loạt kiến nghị khẩn về giá điện, vì đâu đến nỗi?

Thị trường công nghệ Việt Nam đang chấn động trước làn đơn kiến nghị khẩn cấp từ liên minh các "ông lớn" gồm Viettel, VNPT, FPT, CMC và VNG.

Nguyên nhân xuất phát từ Thông tư 60/2025/TT-BCT, văn bản chính thức xếp loại các trung tâm dữ liệu (Data Center - DC) vào nhóm khách hàng kinh doanh dịch vụ thay vì nhóm sản xuất như hơn một thập kỷ qua. Sự thay đổi về định danh pháp lý này đã ngay lập tức tạo ra một cú sốc tài chính: chi phí vận hành tại nhiều trung tâm dữ liệu đã "đội" lên hơn 50% chỉ sau ba kỳ hóa đơn đầu tiên của năm 2026. Đối với một ngành mà điện năng chiếm tỷ trọng lớn nhất trong chi phí vận hành, đây không chỉ là bài toán lợi nhuận mà còn là vấn đề sinh tồn của các hạ tầng số quốc gia.

Các doanh nghiệp công nghệ đồng loạt khẳng định, việc áp giá điện kinh doanh là một sự nhầm lẫn về bản chất hoạt động. Thay vì là các cơ sở dịch vụ thông thường, Data Center cần được nhìn nhận như những “nhà máy hạ tầng số” đặc thù. Trong kỷ nguyên kinh tế số, điện năng đóng vai trò là nguyên liệu đầu vào trực tiếp và thiết yếu để "sản xuất" ra dữ liệu và năng lực tính toán. Việc bị đánh đồng với các khu thương mại, văn phòng không chỉ làm xáo trộn phương án tài chính của các dự án nghìn tỷ mà còn trực tiếp làm giảm sức cạnh tranh của các doanh nghiệp Việt Nam ngay trên sân nhà trước những gã khổng lồ xuyên biên giới.

Nhìn ra thế giới, các quốc gia đi đầu về công nghệ đều coi giá điện là "vũ khí chiến lược" để thu hút các trung tâm dữ liệu AI. Tại Virginia (Mỹ) hay Ireland, các trung tâm dữ liệu của Google, Amazon luôn được xếp vào nhóm khách hàng công nghiệp hoặc "người sử dụng năng lượng lớn" (LEU) với mức ưu đãi giá điện chỉ bằng một nửa so với khối thương mại. Chính sách này không chỉ giúp duy trì vị thế "thủ phủ AI" mà còn tạo ra nguồn thu thặng dư để tái đầu tư vào lưới điện quốc gia. Ngược lại, việc áp mức giá cao tại Việt Nam có thể khiến các nhà đầu tư quốc tế ngần ngại khi cân nhắc đặt các nút thắt dữ liệu quan trọng tại khu vực Đông Nam Á.

Tuy nhiên, bài toán giá điện cho Data Center còn gắn liền với "cơn ác mộng" quá tải lưới điện và an ninh môi trường. Các chuyên gia kinh tế tại Đại học Fulbright cảnh báo rằng, sự bùng nổ của AI đang tạo ra một cơn khát điện vô tận, có thể gây áp lực khủng khiếp lên hệ thống truyền tải quốc gia. Trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực chuyển đổi xanh, việc vận hành các "nhà máy ngốn điện" này đòi hỏi một sự cân bằng khắt khe giữa phát triển công nghệ và bảo vệ tài nguyên. Câu trả lời của Bộ Công Thương đối với bản kiến nghị khẩn này không chỉ định đoạt tương lai của Viettel hay FPT, mà còn là tín hiệu cho thấy Việt Nam có thực sự sẵn sàng trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng AI toàn cầu hay không.