Việt Nam tái khởi động điện hạt nhân: Vì sao vắng bóng Trung Quốc?

Nhiều quốc gia đã nằm trong danh sách đối tác tiềm năng của Việt Nam, nhưng Trung Quốc lại không có mặt. Dù đây là cường quốc sở hữu số lượng lò phản ứng hạt nhân lớn nhất thế giới, điều gì đã khiến họ không phải là lựa chọn của chúng ta?

Trước hết, cần hiểu tại sao điện hạt nhân lại trở nên cấp thiết. Theo ước tính, cứ mỗi 1% tăng trưởng kinh tế, nhu cầu điện năng lại tăng thêm 1,5%, trong khi mục tiêu của Việt Nam là đạt tăng trưởng hai con số. Các ngành công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI) và dòng vốn FDI đều tiêu thụ điện năng cực lớn; nếu thiếu điện hạt nhân, bài toán năng lượng quốc gia khó có thể tìm ra lời giải. Đó là lý do Chính phủ quyết định khởi động lại dự án điện hạt nhân Ninh Thuận sau 10 năm "đóng băng".

Về việc vì sao Trung Quốc không tham gia, lý do không nằm ở năng lực công nghệ. Thực tế, khi chọn đối tác cho điện hạt nhân, quốc gia đó sẽ gắn bó với dự án từ 40 đến 60 năm, bao gồm cung cấp nhiên liệu, đào tạo nhân lực, bảo trì và xử lý chất thải. Đây là sự lựa chọn mang tính chiến lược như chọn bạn đời. Việt Nam tránh chọn láng giềng vì hiểu rằng việc phụ thuộc quá sâu vào một đối tác trong lĩnh vực trọng yếu là vô cùng rủi ro.

Nếu trong 30 năm tới, toàn bộ hệ thống điện phụ thuộc vào một nguồn duy nhất, chỉ cần một thay đổi địa chính trị, lệnh cấm vận hay khủng hoảng ngoại giao cũng có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng. Dù chúng ta vẫn hợp tác với Trung Quốc về lưới điện và kỹ thuật, nhưng công nghệ hạt nhân đòi hỏi sự cân nhắc khác biệt.

Vậy ai là ứng cử viên sáng giá nhất? Đó chính là Nga. Trước năm 2016, Nga đã được chọn làm đối tác cho Ninh Thuận 1, nhiều thế hệ kỹ sư Việt Nam đã được đào tạo tại đây, cùng với lịch sử quan hệ ngoại giao khăng khít. Suy cho cùng, câu chuyện này không chỉ là về điện, mà còn là vấn đề về an ninh năng lượng và đối ngoại.